I.Meşrutiyete kadar Osmanlı’da belediye yoktu. Bugünkü belediye hizmetlerinin hiç değilse belli başlılarını aynı zamanda mülki ve yargı işlerine de bakan Kadılar ile ihtisab Ağaları yürütüyordu. İhtisab Ağaları/Nazırlığı esnaftan ihtisap resmi adı altında vergi alıyordu. En belirgin hizmetleri, esnafın hileli tartı ve ölçü yapıp yapmadığını denetlemekti. Hile yapanlar, duruma göre, ya falakaya yatırılıyor ya da hapsediliyordu.

“Modern” anlamda ilk belediye örgütleri I. Ve II. Meşrutiyet dönemlerinde kuruldu.

En “Avrupai” örnek ise İstanbul’un Beyoğlu ve Galata semtlerinde, Paris belediyesi modeline göre kurulan örgütlerdi. Sonuçta bu semtler Levantenler ile çoğu yabancı sarrafların semtleriydi. 19. Yüzyılın üçüncü çeyreği idi: 1854.

Anadolu’da ise ilk belediye örgütlenmeleri 1864’te başgösterdi.

Buradan bakarak Türkiye’de Osmanlı’da belediyeciliğin 19. Yüzyılda başladığını söyleyebiliriz. 1877 tarihli Vilayet ve Dersaadet Belediye Kanunları, modern belediyeciliğin uç verdiği dönemdir.

II.Meşrutiyet’ten (1908) sonra belediyecilik daha da gelişti, cumhuriyetle modern belediyeciliğin önü açıldı.

Osmanlı’da Kadılar ile ihtisab ağalarını Babıâli/Saray atıyordu.

Ne ilginçtir ki atama yöntemi kayyum uygulaması ile hâlâ varlığını koruyor. Gerçi bu istisnai bir durum, ama sonuçta kayyumlar seçimle o göreve gelmiyorlar !..

Belediyeler kamu kuruluşu değil; “kamu katkılı” Kuruluşlar. Çünkü her belediye o yöredeki en yüksek devlet görevlisine bağlı. Ayrıca, hazineden de pay alıyorlar.

Buna karşın yine de “siyasi birim” sayılıyorlar. Öyle, çünkü, belediyeleri sonuçta seçimle gelen yöneticiler yönetiyor.

Bu yüzden belediyeler, yerel yönetim olarak da adlandırılıyor.

**

31 Mart’ta yeni yerel yönetimleri seçeceğiz.

Bazen düşünüyorum:

Belediye Başkanları ile meclis üyelerini artık saray seçmiyor, halk seçiyor.

Peki, o koltuğa oturma olasılığı bulunanları ya da belediye başkan ve meclis üyesi adaylarını kim seçiyor ?

Partilerin genel merkezleri ! Tıpkı milletvekili seçimlerinde olduğu gibi kimin aday olacağını, yani seçilme potasına gireceğine yine oligarşik bir irade karar veriyor.

Bu durumda halk, seçilmişleri seçiyor !

Partiler bu konuda öylesine anti-demokratik uygulamalarda bulunuyorlar ki, başkan adaylarının seçimin ne parti örgütlerine ne de üyelere bırakmıyorlar !..

Toplumsal sistemin olagarşik karakteri seçimlerde de kendisini gösteriyor bu şekilde…

Seçim ittifakları seçim sistemini daha da anti-demokratize ediyor:

Örneğin A partisinin üyeleri, kendi adaylarını seçemedikleri gibi, kendi partilerinin dışındaki B partisine oy vermeye zorlanıyorlar. Tabii bunun tersi de sözkonusu…

Bu durumda şöyle bir tablo çıkıyor ortaya: 

Bu iki partinin seçmenleri de kendi oylarına yabancılaşıyorlar !..          

CHP bu tuhaflığı bu seçimde yaşamayacak. Mayıs seçimlerinde öylesine ağır bir bedel ödedi ki, belki bu yüzden, belki de “değişimci” karakterleri izin vermediği için, ideolojik kimyalarıyla uyuşmayan partilere el uzatmadılar…

Hoş zaten AKP Genel Başkanı Erdoğan da belediyelerin nasıl sağlıklı çalışabileceğinin formülünü verdi Malatya konuşmasında: Belediyelerin “merkezi yönetimle” (siz AKP şeklinde okuyun) el-ele olmamaları halinde verimli çalışamayacaklarının altına çizdi.

Söyle toparlayacağım:

Belediye Başkanı ve meclis üyeliği adaylarını genelde halk (parti üyeleri) seçmiyor…

Seçim ittifakları halkın sandığına atacağı oyların adresini değiştirebiliyor; tabii ideolojik kimyasını da…

Belediyelerin sağlıklı çalışması için merkezi yönetimle siyaseten uyumlu olması gerekiyor…

Ve öyle de oluyor.

Bütün bunların da halkın kendi kendisini idare etmesi filân deniliyor, iyi mi !

Bu durumda gerçek ihtisab ağaları kim oluyor ?..