Cumhurbaşkanı Erdoğan geçenlerde kirasını yüzde 100 arttıran ev sahibine şöyle çıkıştı:

Sende hiç vicdan yok mu ?

Sayın cumhurbaşkanı tepkisinde haklıdır, çünkü yüzde 100 kira artışı gerçekten vicdansızlıktır.

Ancak, cumhurbaşkanının kira artışları konusundaki bilgisinin eksik olduğu da görülüyor bu arada: Çünkü tek tek şahısların yanısıra devlet kurumları içinde kirasını 8-9 kat arttıran kurumlar da var.

Devletin kendisi dahil yüzde 25 olarak saptanan kira artışına kimsenin yan dönüp baktığı yok. Kira artışları çılgınlık boyutlarına tırmandı. Kira zamları, özellikle dar ve orta gelir grupları için satınalma gücünün yüzde 80’nine kadar yükselebiliyor. Çok daha uçuk örnekleri de var. Bunun doğru adı terördür. Çünkü ölümcül sonuçlara da yolaçabilir ki açıyor da zaten .

Bu niçin böyle ve sonuçta ne olacak/ne olmalı ?

Baştan başlayacağım:

Nedir kira ?

Mülkiyetine sahip olunmayan bir konutta/işyerinde oturmak için ödenmesi gereken fiyattır.

Kira, bir fiyat olduğu için, pazarın/piyasasın yasalarına tâbidir, yahut öyle olması gerekir. O yasa arz-talep yasasıdır; kiraların buna göre çıkıp inmesi gerekir.

Yani yüksek kira artışının temelinde arzın ya da kiraya açılan konutların yetersiz olması yatıyor.

Bu çarpıklığın çözümünün iki yolu var: Arz-talep dengesi yaratmak, bunun için de kiralık konut sayısını yükseltmek…

Bunun yanısıra kira artışına sınırlama getirmek, hatta gerekirse kiraları dondurmak…

Hükümet, kira artışına sınır getirdi gerçi, ama (af buyrun) ipleyen yok. Bu, arz-talep dengesizliğinden çok daha vahim bir olay. Çünkü hükümet kararının ciddiye alınmaması o kararı alanın kendi varoluşunu inkar etmesi anlamına gelir.

Ülkemizdeki kira artışı çılgınlığının temel nedeni, buradan bakıldığında, konut planlamasının olmaması, ayrıca devletin yaptırımlarına itibar edilmemesidir.

Serbest piyasa ekonomisinin sözcüsü konumundaki ekonomistler, dengenin piyasanın kendi içinde kurulacağı/kurulması gerektiği görüşündedir. Onlar devletin bu konuya müdahil olmasını istemiyorlar. Hoş zaten devlet bu konuda aktif bir müdahil de değil, aldığı kararın uygulanması için yeterli çabayı göstermiyor ! Piyasa, kiralık konut/işyeri spekülatörlerinin insafına/vicdanına terkedilmiş durumda.

Devletin, arz-talep dengesi yaratmak için sosyal konutlar üretmesi gerekiyor. TOKİ aracılığı ile üretiyor da. Ancak yapılan konutların hem yetersiz olması ve hem de sosyalliğinin lâfta kalması sorunu çözmeye yetmiyor bu yüzden…

Şu da var:

Aşırı kira artışlarının temelinde enflasyonist baskısının da rolü var: Çünkü kiralanan konutun amortismanı ve bakım maliyetini arttırıyor. Gerçi ikincisi kiracıya yükleniyor, ama amortisman mülk sahibini bağlıyor. Ayrıca devlet vergi de alıyor. Ve o vergi durmadan artıyor.

Enflasyonun bir başka baskısı da var kiralarda: Kira/fiyat spekülasyonunu tetikliyor. Stokçuluk (evleri boş tutma) ve talep yükselmesini kötüye kullanma, sorunu içinden çıkılmaz hale getiriyor. Şu anki tablo bu.…

Tüm bunların en altında, toplumsal sistemin adaletsizliği ve başıbozukluğu yatıyor. Yahut rant ekonomisinde doğal olarak rantiyelere öncelik veren bakış açısı…

Bu bakış açısı ve ekonomik üslûp değişmeden konut/kira sorunu çözülemez. Çünkü bu işin kökleri, tekrar edeceğim, toplumsal sisteme uzanıyor:

Tekelci vahşi kapitalizme ya da neoliberalizme !..

**

Peki sistem içinde hiç mi çözüm yok ?

Sosyal konut planlamasını öne alacak devletçi bir iktidar değişikliği mevcut dengesizliği olabildiği kadar giderebilir belki. Teorikman böyle bir seçenek var. Ama nerede onlar ?