AKP’nin 21 yıllık iktidarının özellikle son on yılını Lâle Devri’ne (1718-30) benzetenler çok.

Lâle Devri’ni III. Ahmet’in ve onun özellikle Lâle Bahçeleri ile simgelenen şaşaalı yaşamı çerçevesi içinde ele alırsanız, tamam, benziyor. O dönem gerçekten de saray ve çevresinin har vurup harman savurduğu bir dönemdi…

Ama, bir de madalyonun öteki yüzü vardı: Lâle Devri, Osmanlının “yenilikçi” dönemlerinden de birisiydi. Bu dönemde Osmanlı, sadrazam Nevşehirli Damat İbrahim Paşa’nın önderliğinde yüzünü Batı’ya döndü. Üstelik bu, sadece üstyapı reformları ile de sınırlı kalmadı. Ordu, Batıcı perspektiften gözden geçirildi, İstanbul’un imarına girişildi; çini, çuha ve kumaş fabrikaları kuruldu; dış ticaretin önünü açan önlemler alındı; Yalavo’da bir kağıt fabrikası ile ilk matbaa kuruldu; bilim kültür, sanat alanlarında dünyaya  pencere açıldı: Doğu’nun ve Batı’nın önemli bilim ve sanat yapıtları Osmanlıcaya çevrildi; dış politikada barışçı bir çizgi izlenerek İngiltere, Fransa ve Hollanda ile diplomatik ilişkiler kuruldu…Gayri-müslimlere yeni haklar tanındı…

Kısaca, avrupada hızla boyvermeye başlayan kapitalizmin getirdiği yeni üretim ilişkileri ile değerler sisteminden birşeyler alınması yolu tutuldu…

Oniki yıl süren bu dönem tutucu çevreleri rahatsız etti; gericiler, “kafir mi oluyoruz” diye başkaldırdılar. Öte yandan saray ve çevresinin şaşaalı yaşamı ekonomiyi altüst etti. Bunu düzeltmek için salınan yeni vergiler halkın yoksullaşmasına neden oldu. İran’la yapılan savaşlar ve Anadolu’da aşiretlerin iskan edilememesi ile asayişin bozulması, Gerici Patrona ayaklanması ile devrin kapanmasına neden oldu…

Şimdi bir adım geriye çekilip bakalım:

AKP dönemini Lale Devri ile özdeşleştiren yaklaşım cuk oturuyor mu ?

Tutuculukla iç-içe geçen şaşalı elit yaşam üslubu cuk oturuyor. Ama, Lâle Devrinin yenilikçi felsefesine ve onun o dönemin koşullarında önemli olan pratikteki somut örneklerine cuk oturmuyor.

Şu da cuk oturmuyor:

Lâle Devri’ni gericiler sonlandırmıştı.

AKP dönemini parlamentocu demokratlar sonlandırmaya hazırlanıyor…

AKP’nin iktidarda kalmak için YRP ve Hür-Par gibi en uçtaki gerici örgütlerden medet uman tavrı, sandıksal mücadeleyi de aşarak cumhuriyet rejiminin simgesi durumundaki sekülerizm ile açıkça hesaplaşmayı gündeme taşıyor. Bu, aynı zamanda, AKP’nin yeniden seçimi kazanması halinde Türkiye’nin siyasal sisteminin nereye dönüşeceğinin de sinyallerini veriyor.

Yani iki ay sonra yapılacak olan seçim, sıradan bir iktidar mücadelesinin turnikesi olmayacak; Türkiye, seçimden sonra ya tutuculuğun koyulaşacağı bir savrulmaya uğrayacak ya da en azından bu olasılığın önünün kesileceği bir demokratik sürece girecek…

Peki, Nevşehirli Damat İbrahim Paşa çizgisi kazanırsa, yenilikçilik toplumsal bir derinleşme yoluna girecek mi, yoksa durum idare mi edilecek ?

İkinci olasılık daha ağır basıyor gerçi, ama sık sık yazdığım gibi, en azından seküler/ lâik rejim varlığını koruyacak…

Bu da çok şeydir, inanın.