İran’da Mahsa Amini ismindeki genç kadının, başörtüsünün altından saçının bir kısmı göründüğü gerekçesiyle ahlâk polisi tarafından dövülerek öldürülmesi tüm dünyada tepki yarattı. İran’daki protestolarda 30’u aşkın insan öldü. Gösteriler sürüyor…

Kadını öldüren polis/polisler hakkında soruşturma başlatılması, İran’ın dini lideri Hamaney’in öldürülen kadının ailesine üzüntülerini bildirmesi işe yaramadı. Başörtüsü cinayeti bireysel kimliğinden sıyrılıp toplumsallaştı, molla rejimini protestoya dönüştü…

İran halkı, anlaşıldığı kadarıyla din eksenli baskı rejiminden rahatsız…Başörtüsü zorunluğu, baskıcı rejimin simgesi haline geldi…

Olaylara ilişkin düşüncemi söylemeden önce konuyu biraz dağıtacağım, çünkü bu, yazının iç-bağlantısını kurmak için zorunlu !..

**

İslam, Cahiliye’nin reddidir. Daha açık bir ifadeyle Arabistan’daki Cahiliye döneminin yaşam tarzı ile inanç ve ahlak anlayışına, geleneklerine tepkidir. Cahiliye Dönemi, İsa’nın doğumu ile islamın ortaya çıkışı arasındaki zaman dilimini kapsar.

Paganist (çok tanrılı) dönemde toplumsal ilişkilere kabile  ilişkileri egemendi, ilişkiler köleci toplum tarzına doğru evriliyordu.

Kadınların ve erkeklerin yaşam tarzına karışan görüşen yoktu. Kadınlar diledikleri gibi giyiniyorlardı. Bu anlamda özgürdüler. İçki, kumar, uyuşturucu, riba (faiz) vb. islamın yasakladığı ne varsa, Cahiliye’de meşru ve yasaldı.

Kurandaki tüm yasaklar; çok tanrılı inanç örgütlenmesi dahil, cahiliye dönemindeki yaşam tarzı ile ahlak anlayışının reddidir. Kadınları kapsayan ve genel olarak baş dahil zinetin/ziynetin örtülmesine ilişkin yasaklar içinde başörtüsü ayrı bir başlıktırl..

Kuranda, kadınların başlarını nasıl örtecekleri tarif edilir; (Nisa/Sûr, 31). Başörtüsünün yanakları /yakaları örtecek şekilde örtülmesi buyurulur. Ama, saçların tümüyle kapatılması şeklinde bir ayrıntı yoktur, hatta saçtan hiç sözedilmez.

Buna rağmen bu konuda özellikle şiiler ile Vehhabilerin (İran, Suudi Arabistan, BAE vb.) kadın saçı üzerinde yoğunlaşmaları bir tefsirdir/yorumdur.

İran’daki mollaların sarıklarını saçlarının bir kısmını gösterecek şekilde arkaya yatırmaları, kadın-erkek ayrımcılığında saça verilen simgesel önemi gösterir.

Bizdeki türban da bir tefsirdir/yorumdur.

**

Konuya dönüyorum…

İslamın üzerinden 1400 yıl geçti. O dönemde toplumsal ilişkilere köleci ilişkiler egemendi. Değerler istemi (gelenekler, ahlâk anlayışını vb.) toplumsal ilişkiler tarafından belirleniyordu…

Köleci toplum giderek feodal toplum evrildi, o da kendi değerler sistemini ve ahlak anlayışını oluşturdu. Peşinden kapitalizm geldi; onunla birlikte, o sistemi benimsemiş ülkelerde yeni değerler sistemi; inanç ve ahlâk anlayışı vb. kendisini gösterdi. Bunların içinde lâiklik ve yaşam tarzına saygı en önemli başlıklardı.

Şimdi dünyaya kapitalizm ya da onun tekelci/vahşi biçimi olan neoliberalizm egemen. Toplumsal düzeni şeriat yasaları ile “dizayn” eden örneğin İran’da da, Suudi Arabistan’da da, Katar’da da vb. esas olarak toplumsal altyapıya kapitalist ilişkiler egemen.

Tenakuz/uzlaşmaz çelişki şurada:

Bunların toplumsal altyapılarına kapitalizm egemen, üstyapılarına ise 1400 yıl öncesinin köleci toplum biçiminin üstyapısı !

Şeriatla yönetilen ülkelerin en önemli sorunu bu ! Altyapı-üstyapı uyumsuzluğu ! Dahası bu uyumsuzluğun yasalara topluma dayatılması !..

Suudi Arabistan bunu anladı. Başörtüsü yasağını gevşetti. Kadınlara araç kullanma, tek başına alış-veriş vb. özgürlükler sağladı. Şeriat düzenini revize etmeye başladı.

İran anlamamış görünüyor. Ama son olayda da gözlemlendiği gibi, saç-baş yasakları ile toplumsal değişimin önüne geçmek mümkün değil. İran halkı da çağdaş insanlar gibi yaşamak istiyor artık…

Türkiye’yi geriye götürmeye çalışanlara İran’daki gösteriler bir şey söylüyor mu, bilmiyorum. Gösteriler karşısındaki suskunları bazı şeyleri gördükleri anlamına geliyor bence…