A.Smith’in müritleri bu işe kızacaklar ama, gazete haberlerine bakacak olursak, hükümet, ekonomide yeni bir “model”e geçecek gibi. Henüz kesin değil, ama 20 temel ürünün fiyatlarına müdahale edilmesi sözkonusu.

Buna, narh deniliyor. Farsça kökenli bir sözlük olan narh, kritik ürünlerin fiyatlarının devletçe belirli bir dönem için sabitlenmesi anlamına geliyor. Müdahale, haksız rekabeti önlemek için taban fiyat tespiti şeklinde de olabiliyor, fahiş fiyat artışlarını önlemek için tavan fiyat uygulanması şeklinde de…Bizimkiler ikincisine hazırlanıyorlar (mış).

Bu uygulama yeni bir şey değil. Osmanlı dahil islam ülkelerinin çoğunda yüzyıllar önce uygulanıyordu. Osmanlı’daki ilk uygulama 1475’te yürürlüğü giren ihtisab kanunnamesi ile başladı. Yasa, belirli ürün/mal ile hizmetlerde maliyet üzerinden yüzde 10-20 arasında kazanç öngörüyordu.

Yöntem ilk bakışta tepeden inme bir yöntemdi, ama aslında narhı esnaf belirliyor, bunu Kadı ile İhtisab Ağalığına onaylatıyordu. Narha uymayanları İhtisab Ağalığı denetliyor ve kadı tarafından cezalandırılıyorlardı. İhtisab Ağalığı bir tür belediye idi.

İthal malların narhlandırılmasına esnafın ihtiyar heyetleri ile Yiğitbaşılar da katılıyordu.

1854’te ihtisab sistemi kaldırıldı, yerine bugünkü belediyelerin atası olan Şehremaneti kuruldu. (1857)

Bu uygulama cumhuriyet döneminde de sürdü. Belediyeler gerektiğinde bazı mal ve hizmetlere narh koyabiliyorlardı.

(Benim çocukluğumun Zonguldak’ında yerel basın fiyat artışları karşısında belediyeyi göreve çağırır, bazı mal ve hizmetlerin harhlandırılmasına ister, esnafa ateş püskürürlerdi…)

Soru şu:

Bu yöntem, günümüzün oynak maliyet ilişkilerinin turnikesinden geçip iş yapabilir mi ?

Macaristan’da işe yaradı yakın geçmişte. Sanırım arkadaşlar, fosçıkan Çin modelinden bu kez Macar modeline geçip dış güçler ile fahiş fiyat cambazlarının canına okuyacaklar, daha da öte gidip “CHP zihniyetini” tarumar edecekler…

**

CHP zihniyeti deyince aklıma geldi:

Sahi CHP ve ortakları iktidara geldiklerinde nasıl bir ekonomi modeli uygulayacaklar  acaba ?

Bu sorunun şu an net bir yanıtı yok. Ortaklar hâlâ “geçiş süreci”ni tartışıyorlar. Sonra sıra (herhalde) Cumhurbaşkanı adayın saptanmasına gelecek. İktidar olmaları halinde uygulayacakları ekonomi modelinin açıklanması seçim arifesine filan denk düşecek.

Ama şimdiden şurası kesin gibi. CHP’li iktidar, neoliberalizmle iç-bağlarını koruyacak; model, özelciliği esas olan bir çizgide AKP dönemini revize edecek…yani iktidar değişecek, ama neoliberalizmin temel ilke ve uygulamaları aynı kalacak…

Kalmamalı ! Neoliberalizmin farklı versiyonlarının çerçevesi içinde kalındığı sürece Türkiye’yi ayağa kaldırmak mümkün değildir. Türkiye ekonominin temel hastalığı zaten neoliberalizm ya da dışarıya  (dış borca-ithalata) dayalı özelcilik !

Türkiye’nin ihtiyacı 1930’lu yılları devrimci modeli ! Ekonomide devletçiliğin ağır bastığı üretken model.

**

Başa saracağım..

Doğru dürüst uygulanma alanı bulacağını sanmıyorum ama, devletin fiyatlara müdahalesi yanlış bir uygulama değil; tam tersi, ilke olarak doğru bir uygulama olur.

Narhlama uygulaması ekonomiyi tabii ki ayağa  kaldırmaz; ama, yaşam pahalılığının canına okuduğu halka geçici bir süre için de olsa nefes aldırabilir.

Gerçi CHP zihniyeti tarumar edilemez,  çünkü zaten ekonomiye müdahale, CHP patantlidir. Olsa olsa neoliberal mihrakların yüzünü biraz ekşitir ki, Erdoğan onlardan zaten umudu kesmiş durumda.