Ulusal ve yerel günlük gazetelere devlet eliyle dağıtılan ilanlara, basın dilinde, resmi ilân denilir. Resmi ilanlar gazetelerin önemli bir gelir kaynağıdır.

Resmi ilanlar gazetelere, Basın İlân Kurumu (BİK) tarafından dağıtılır. İlan dağıtımı işi biraz karışıktır. Genelde tiraj kıstası kullanılır. Tirajı yüksek olanlara fazla ilan verilir, düşük olanlara az.

Bu kural doğrudur. Çünkü sonuçta ilân niye verilir ? Mümkün olduğu kadar geniş kitlelere ulaşsın diye…

Gelgelelim, bu kural, çoğu yerde olduğu gibi, ilân dağıtımında da taklaya gelir, daha doğrusu getirilir. Gerçekte bayi satışı düşük olan gazetelerin özellikle yandaşları, fazla gazete basarak tirajlarını yüksek gösterirler. Fazla bastıkları gazeteleri hayali abonelere dağıtırlar. Bu yolla resmi ilan pastasından haketmedikleri parçalar kaparlar. Göz yumulur…

Ancak bu tezgâh son bir yıldır teklemeye başladı. Şu sıralar tüm gazeteler, bu arada tirajları düşük  yandaşlar, kamu kurumlarından özel ilanlar da almalarına rağmen, zordalar.

Nedeni şu:

Basın İlan Kurumu resmi ilan tarifesi bir yıldır güncellenmiyor. Bunun dışında dolarla dışardan alınan kağıt, boya, vb, matbaa malzemeleri pahalılandı, elektrik fiyatı tavan yaptı.

Konvansiyonel denilen kağıt gazeteler bu yüzden zor günler geçiriyor.

Basın İlan Kurumu yönetimi toplanıp resmi ilan tarifesini güncellerse biraz nefes alacaklar. Ama nedense Kurum oralı değil…

Daha çok bayi satışı ile geçinen muhalif gazeteler, okur kaybetmemek için gazete fiyatlarına zam da yapamıyorlar. En çok zorda olanlar da onlar zaten…

**

Yerel basında resmi ilan dağıtımı, tiraja göre yapılmaz, çünkü zaten hiç birisinin bayi satışı yoktur. Hemen tümü çok kısıtlı bir miktarda (100-150 adet) basılıp resmi kurumlara dağıtılır, bu şekilde yayınlandıklarını belgelerler.

Yerel basında resmi ilân dağıtımını, valilik yapar; kime ne kadar ilân verileceğine onlar karar verir.

Şu nokta önemlidir:

Resmi ilan alan yerel gazetelerin bayi satışı olmadığı için, bunlara verilen resim ilanlar doğal olarak geniş kitlelere ulaşmaz. Baskı sayıları ile sınırlı kalır.

Bu durum, ilancılığın mantığı ile çelişir gerçi, ama yakın zamana kadar başka bir seçenek de yoktu. Çark şöyle dönüyordu ve dönüyor: Genelde işadamları, günlük gazete çıkartıyor, “kurallara” uygun kadro kuruyor, belirli bir süre bekledikten sonra resmi ilan almaya hak kazanıyorlar. Bugün de, istisnalar sözdışı, meslek dışından gelenlerin tatlı paralar kazandıkları bir iştir günlük gazete yayıncılığı.

Şimdi durum değişmeye başladı ama. Matbaa masrafları arttı, resmi ilân pastası görece daraldı, enerji fiyatları aşırı yükseldi; resmi ilanlar artık maliyetleri karşılayamaz hale geldi. Çoğu yerel gazete, işçi çıkartarak durumu dengelemeye çalışıyor. Normalde dört gazeteci çalıştırması gerekirken tek gazeteci çalıştıran gazeteler bile var !

Şuraya geleceğim:

İnternet olayı ve onunla gelen dijital gazeteler, basına yeni bir soluk getirdi. Dijital gazeteler artık onbinlere, hatta yüzbinlere ulaşan bir tiraj patlaması yaptılar. Yayın yeri neresi olursa olsun Türkiye’nin ve hatta dünyanın dörtbir yanına ulaşabiliyorlar…

Buna karşılık dijital gazetelere resmi ilân verilmiyor ! Devlet, ilanlarını, dijital gazeteler aracılığı ile yüzbinlere ulaştırma imkanı varken bunu kullanmıyor, yerelde 100-150 kişiye ancak ulaşabilecek konvansiyonel gazetelere ilan veriyor ! Bu işin mantığı yoktur.

Artık resmi ilan dağıtımı kurallarının değişmesi gerekiyor. Bunun için de internet gazeteciliğinin bir an önce bir yasaya kavuşması ve ilancılık mantığının da bu şekilde işlev kazanması gerekiyor.

Eğer dijital gazetelere de resmi ilan yolunu açan yasal değişiklikler olursa, günlük gazetelerin yanısıra, ilan almayan haftalık gazeteler de dijital versiyonları ile resmi ilan pastasından pay alabilecekler. Tabii yasal düzenlemeler, şimdi olduğu gibi, kapitalistleri kollayan bir içerikte olmazsa !..

İnternet gazeteciliği, eğer kısıtlamalar getirilmezse, basın özgürlüğü kavramını olması gereken bir derinliğe kavuşturacak, basındaki sermayedar sultasının etkisi en azından azalacak. Bunu artık görmemiz gerekiyor.

Şöyle özetleyeceğim:

Resmi ilanlar, konvansiyonel basının arpalığı olmaktan çıkartılmalıdır.