Günün konusu elektrik…Daha doğru bu yaşamsal ihtiyacın son dönemde artan fiyatı…

Soralım:

Elektrik fiyatının sürekli zamlarla dayanılmaz boyuta tırmanmasının nedeni ne ?

Bunun iki temel nedeni var:

Birincisi elektrik üretiminde dışa bağımlılık.

İkincisi özelcilik.

Açayım:

Elektrik üretiminin yüzde 15,9’u hidroelektrik santrallerinden, yüzde 30,5’ı doğalgaz santrallerinden, yüzden 20,3’ü ithal kömür santrallerinden sağlanıyor. Yerli kömürden sağlanan elektriğin toplam tüketim içindeki payı yüzde 14,6. Geriye kalanı rüzgar, jeotermal, güneş, fuel-oil santrallerinden sağlanıyor.

Doğalgaz ve ithal kömürden sağlanan elektriğin toplam üretim içindeki payı yüzde 50,8.

Buna göre, elektrik santrallerimizin yarıdan çoğu dışa bağımlı. Doğalgaz ve kömürü dolarla alıyoruz, dolar kurundaki artışlar haliyle doğalgaz ve kömür fiyatlarını da arttırıyor, bu da elektrik fiyatına yansıyor.

Bu kadarla kalsa iyi:

Eskiden doğalgaz ve elektriği devlet servis ederdi. Bunlar, ikisinin de dağıtımını özelleştirdi. Dağıtım işi özel sektöre verildi. Dağıtımda tekelleşme olmasın diye de dağıtım şirketlerinin sayısını yüksek tuttular. Serbest Piyasa Ekonomisi zagonunca şirketler arasında rekabet olacak, bu da elektrik fiyatlarını indirecekti !

Oysa, serbest rekabetçi kapitalizm 20. Yüzyılın başlarında kalmıştı; kapitalizm tekelleşmiş, serbest rekabet yerini, tekeller arası düzenlenmiş rekabete bırakmıştı. Elektrik dağıtım şirketleri kendi aralarında anlaşarak elektrik fiyatını belirli bir düzeyde tutuyor ve birlikte zam yapıyorlardı…Arkadaşlar sonradan aydı, ama iş işten geçmişti…

İthal ettiğimiz ve dışarıya sattığımız elektrikte de aynı kural uygulanıyor.

Elektrik fiyatının yükselmesinde bir başka etken daha vardı: Elektrik Dağıtım Şirketleri, dışardan dolarla ve yüksek faizle krediler alıyorlar.

Dolar kuru arttıkça ithal girdilerinin (doğalgaz ve kömür) fiyatı da artıyor, kur yükseldikçe, öte yandan, dağıtım şirketlerinin kredi maliyeti de yükseliyor. Sonuçta kapitalistler artan maliyetleri ceplerinden karşılayacak değil, elektrik üretimi ile dağıtımının maliyeti yükselince, elektrik fiyatı da yükseliyor bu yüzden. Üst üste gelen zamların nedeni dolar kurundaki yükselme özünde…

Dağıtım şirketleri, kârlarını korumak ve arttırmak için kendi düzeylerinde “puantaj saati” gibi yollara da başvuruyor, kârlarını katlıyorlar.

Hükümetin kademeli zam tarifesine çalım atıyorlardı bu şekilde.

Hikayenin özü bu:

Dışa bağımlılık…

Dolarizasyon…

Özelcilik…

En dipte yatan neden ise, neoliberalizm veya vahşi tekelci kapitalizm !..

**

Elektrik santralleri yerli kaynaklara dayalı olsa, elektrik dağıtımını da devlet yapsa, bu tablo doğmazdı.

Yukarıdaki rakamlarda dikkati çeken bir şey var:

Elektrik üretimi içinde ithal kömüre dayalı oran yüzde 20,3 !

Yerli kömüre dayalı olan yüzde 14,6.

Türkiye’de kömür mü yok ? Bir devlet işletmesi olan TTK’nın imtiyaz alanı içinde 1.5 milyar ton taşkömürü var.

Buna karşılık TTK, kiralık ocaklarla birlikte 700 bin ton kömür üretebiliyor yılda…

Niye ?

Turgut Özal’dan bu yana özelcilerin aforozuna uğradığı için ! TTK’ya yatırım yapılmıyor, işçi alınmıyor. Yatırım yapılmadığı için hem üretilen kömürün maliyeti yüksek oluyor, hem de tonu düşük…

Kömürümüz var, elektriğimizin yüzde 20,3’nü ithal kömürle üretiyoruz ama ! Zonguldak’ın göbeğindeki termik santraller bile daha çok ithal kömür kullanıyor !

Özelcilik böylesine yiyip bitirmiş durumda ulusal bilincimizi ve kaynaklarımızı !

**

Elektrik faturalarına itiraz edenler, sorunun radikal çözümü için, özelciliğe de karşı çıkmak, ayrıca yerli kaynakların elektrik üretiminde çoğaltılmasını istemek durumundalar.

Elektrik üretiminin yüzde 50’nin üzerinde bir oran ile doğalgaz ve ithal kömüre bağımlı olduğu ve dağıtımın özel şirketlerce yapıldığı sürece benzeri tablolarla bundan böyle de karşılaşacağız. Elektrik faturaları sonuçtur, nedenleri ortadan kalkmadan sonuç değişmez !..