Şu tartışılıyor:

Uçak ve tank dahil elinde her türlü ağır silahlar bulunan Afgan ordusu tek kurşun sıkmadan Taliban’a niçin teslim oldu ?

Çeşitli fikirler ileri sürülüyor. ABD katakullisi diyen bile var.

Afgan ordusunun tek kurşun sıkmadan Taliban’a niçin teslim olduğunu iyi anlamak için ilkten Afgan ordusunun nasıl bir ordu olduğu ya da niteliği üzerinde odaklaşmamız gerekiyor:

Afgan ordusu milli bir ordu değil. Çünkü Afganistan milli bir devlet değil. Peştu’ların ağır bastığı bir aşiretler toplamı. Uzun yıllar feodal krallıkla yönetildi. Reformcu krallar da gördü ama sonu gelmedi. Sonra işgaller gördü. İktidara Taliban dahil bağımsızlıkçı örgütler de geldi, işbirlikçi örgütler de…Ama, ne 20 yıl önceki ABD işgalinden önce ne de sonra Afganistan halkı bir millet, Afgan devleti de milli devlet olamadı.

Milletler feodalizmi tasfiye ederek doğar, Milli devlet, ancak tam bağımsızlıkla kurulur. Milli ordu, milli devletin ordusudur ve halka yaslanır.

Şematik olarak uluslaşma süreci, ya toplumun iç-dinamiklerinin geri/feodal ilişkileri tasfiyesiyle ya da milli bağımsızlık savaşı ile başlar. Savaş, zafere ulaşılırsa derinleşir, her alana yayılır ve sonuçta millet oluşur, milli devlet kurulur.

İkincisine örnek bizim Cumhuriyet Devrimimizdir.

Afganistan böyle bir süreçten geçmedi. Afganistan krallığı/emirliği 1920’li yıllarda Atatürk’ün desteğiyle bazı demokratik reformlar yapmayı denedi, ama suikastler, siyasi entrikalarla süreç tıkandı…

Peşinden işgaller geldi.

Afgan ordusu, doğrudan ABD’nin çeşitli etnik gruplardan kurduğu sömürge ordusuydur.. Subayları ve erleri paralı askerlerden oluşuyor. Görevi, ABD adına vekâlet savaşı yönetti. ayrıca işbirlikçi merkezi yönetimi korumak …

ABD çekilince Afgan ordusunun fonksiyonel varlığı da sona erdi ve teslim oldu. ABD kaçmış, Cumhurbaşkanı kaçmış, sömürge ordusu kimi koruyacaktı ki ! Halkı mı ? Zaten halka karşı kurulmuştu.

Başka ülkeler ile Türkiye’deki Afgan göçmenlerinin büyük çoğunluğunu bunlar ile ABD’nin öteki işbirlikçileri oluşturuyor.

Taliban’ın intikamından korkan işbirlikçilerin âilelerini de Taliban’ın insafına terkederek ülkeden kaçmaları, bunların kafasında değil vatan, âile kavramının bile oluşmadığını gösteriyor.

Türkiye bunları ne yapacak ?

**

Bizimkilerin Taliban’la iyi ilişkiler kurmaya çalışmaları, siyasal tükenmişliğin yolaçtığı bir tür maceradır.

Taliban halen pragmatik bir politika izliyor. Çünkü ülkeye henüz tam hâkim değil. Hem direnen iktidara iyice yerleşmek için belli başlı emperyal güç odaklarına ve genelde uluslararası kamuoyuna ılımlı  bir profil vermek zorunda.

Aldatıcıdır.

Çünkü Taliban’ın daha önce bir süre uyguladığı ve şimdi de yineleyeceği rejim, din eksenli bir dikta rejimi olacaktır. Şeriat rejiminin ılımlısı olmaz ! Zaten taliban’ın doğasında yok bu.

Taliban şu an, alavere dalavere ile, şariat rejimini oturtmaya çalışıyor.

Afganistan bir Narko-devlet! Esas gelirini ham ve işlenmiş haşhaştan sağlıyor. Dünya doğal uyuşturucu pazarının yarısı onların…

Taliban bunun üzerine oturacaktır. İyice zenginleşecek. Dinci rejim uyuşturucu ticaretinin üzerine bina edilecektir.

Peki taliban’a bunu yedirirler mi ?

Sanmıyorum. Afganistan’da yeniden bir köktendinci rejim kurma süreci, çok kanlı, çok çalkantılı bir süreç olacaktır.

Türkiye’nin böyle bir ülkede işi ne ?..