Kdz. Ereğli Belediyesinin Tunalı Hilmi’nin heykelini yaptırıp kentin en gözünündeki alanlarından birisine dikmesi , büyük bir vefa örneğidir. Başta Belediye Başkanı Halil Posbıyık olmak üzere projeye katkıda bulunan ve heykeli yapan heykeltıraş Metin Yurdanur’u içtenlikle kutluyorum. Ereğli olarak Tunalı Hilmi’ye vefa borcumuz vardı zaten…

Heykelin açılış törenine Zehra ile davetliydik, ama ben biraz rahatsızdım, dışarıya çıkmamam gerekiyordu, bu yüzden törene katılamadık.

Başka yerde var mı bilmiyorum, eğer yoksa, Ankara kuğulu Park’taki Tunalı Hilmi heykelinden sonra Ereğli’deki heykel ikinci heykeli oluyor. Ankara’nın önemli caddelerinden birisi de, Tunalı Hilmi adını taşır…

Peki kimdir Tunalı Hilmi ?

İnternetten yaşam öyküsünü çıkarttı Zehra, bendeki yaşamöyküsü ile karşılaştırdım, eksiklikleri vardı. Ama bu çok önemli değil.

Tunalı Hilmi, Osmanlının çöküş döneminde ortaya çıkan hürriyetçi ilk Osmanlı aydınlarından birisi. Özellikle örgütçülüğü ile ünlenen bir vatansever.

O zamanki çoğu Osmanlı aydını gibi II. Abdulhamit muhalifi, istibdat karşıtı…

Siyasi çizgisi içinde Jöntürkler var, İttihat Terakki var, Yeni Osmanlıcılık var, Türkçülük var…Bunlar cumhuriyetçilikle noktalanıyor sonunda…

Gazeteci yazar, pedagog, devlet adamı, siyasetçi,örgütçü…

Örgütcülüğünün en önemli sosyal örneklerinden biri de, Evlendiriciler Cemiyeti örneğin…

Çok boyutlu, çok renkli bir şahsiyet Tunalı Hilmi…

Kişiliğine damgasını vuran ise, devrimci ideolojik formasyonu…

00

Bu yazıyı yazmamın nedeni, Tunalı Hilmi’nin yaşamöyküsünü irdelemek ve onun osmanlı’dan Cumhuriyete uzanan aydınlanmacı/hürriyetçi eylemlerini anlatmak değil. Bu zaten kalın hatlarıyla da olsa biliniyor.

Ben bu yazıyı, Tunalı’nın yaşamöyküsü içinde birkaç satırla geçiştirilen Ereğli yıllarının altını çizmek için yazdım. Daha doğrusu, ben dahil kimilerimizin Tunalı’ya karşı vefasızlık yaptığımızın altını çizmek için…

Anlatayım:

Tunalı Hilmi, 1909-11 yılları arasında Ereğli kaymakamlığı yaptı. O’nun kaymakamlık yıllarından bugüne gelen hemen hiçbir şey yok elimizde.

Dahası, Ereğli’nin işgal ve kurtuluş tarihinden de (bilmeyerek de olsa) dışladık O’nu. İyi araştırmadık, tembellik yaptık…

Oysa, Tunalı Hilmi, Ereğli’nin düşman işgalinden kurtuluşunu örgütleyenlerden birisidir. Kdz. Ereğli’nin Tarihi (Demokrat Yayınları, 1994) ismindeki kitabımı yazarken bu bilgiye sahip değildim. Kitap, ikinci baskısını yapmadığı için, düzeltme olanağını da bulamamıştım. İçimde ukteydi.

Tunalı’nın Ereğli’deki direnişin örgütçüleri arasında yeralmasının öyküsü ise şöyle:

Tunalı Hilmi, son Osmanlı Meclisinden Bolu mebusuydu. İstanbul’un işgali (8 Mart 1919) ve Meclisinin dağılması üzerine Ankara’ya geçip Milli Meclis’te yine Bolu’yu temsil etti.

Mayıs 1920’de Düzce’deki padişahçı Çerkes ve Abazalar ayaklandılar. Milli Hükümet, Tunalı Hilmi’yi, isyanının bastırılmasında görevlendirdi.

İsyan, Düzce’den Bolu’ya kaymaya başladı. Akçakoca üzerinden sahile inme olasılığı belirdi. Bunun üzerine Fransız donanmasının bir birliği, limanı güvence altına almak için, 8 Mart 1920’de Ereğli’nin Çeştepe mevkiine çıktı, kısmi işgal başladı.

Tunalı Hilmi, Düzce isyanının bastırılmasından sonra, Ereğli’ye gelerek, bu kez, Ereğli’deki vatanseverleri işgalcilere karşı örgütleme mücadelesine katıldı.

Ereğli’nin ve Zonguldak’ın kurtuluşundan sonra, II. Ve III. Dönemlerde (1923-27 ve 1927-31) Zonguldak milletvekilliği yaptı.

Zonguldak’la ilgisi, Ereğli ve Zonguldak’taki direnişi örgütleyenlerden birisi olmasıydı…

00

Yayınlanmış 12 kitabı olan bu büyük devrimciyi 26 Temmuz 1928’de Zonguldak milletvekili iken İstanbul’da tüberkülozdan kaybettik.

Tunalı Hilmi’ye Ereğli’nin vefa borcunu nihayet ödemesi altı çizilmesi gereken tarihi bir olaydır.