Şu sıralar cami olarak ibadete açalım mı açmayalım mı tartışması yapılan Ayasofya Kilisesi, dünya mimarlık tarihinin en önemli birkaç yapısından birisi. 1660 yaşında. Yunanca adı Hagia Sophia. Tanrısal Bilgelik anlamına geliyor.

Kilise, Bizans İmparatorları baba-oğul Constantinus dönemlerinde inşaa edildi. 360 yılında ibadete açıldı.

Kilise, 404 yılındaki bir halk ayaklanması sırasında kısmen yandı. Theodosios tarafından yeniden yaptırıldı.

532’deki Nika ayaklanması sırasında tümüyle yandı.

İmparator Justiniahos, kiliseyi bu kez olağanüstü boyutlarda yeniden yaptırmaya karar verdi. Kilisenin kaba inşaatı beş yıl sürdü. 537’de açılışı yapılıp kutsandı. Kilisenin yapımında Bizans İmparatorluğunun dört bir yanından, hatta Fransa’nın Atlas okyanusu kıyılarından eşsiz mermerler getirilip kullanıldı.

Sonraki yıllarda çeşitli eklentiler ve büyük onarımlar gördü. Bu nedenle özgünlüğünü yitirdi.

Bugün sadece ilk plan düzeni özgün.

558’de ana kubbesi çöktü. Onarıldı.

989’da ana kubbenin batı bölümü çöktü. Onarıldı.

1346’da kubbenin doğu bölümü çöktü.Onarıldı.

Ayasofya, İstanbul’un fethini izleyen yıllarda tüm Osmanlı toprakları içindeki en iyi korunan ve Kabe’den sonra en çok saygı duyulan bir yapıydı.

Kilise, İstanbul’un fethedildiği gün camiye çevrildi. Yapıya bir ahşap minare ve mihrap eklendi. Daha sonra da bir de tuğla minare yaptırıldı. Kuzeydoğu minaresini II.Beyazıd, Batı minarisini ise II.Selim yaptırdı. Bu son minare Mimar Sinan’ın eseriydi.

Sonraki yıllarda yapıya dış avlu, müezzin mahfilleri, şadırvan, kitaplık ve muvakkithane (zaman tespiti merkezi) eklendi.

Avluya II.Selim, III.Murad ve I.İbrahim türbeleri yaptırıldı.

Bunun dışında binaya, islam sanatının önemli eserleri konuldu.

Yani Ayasofya üç uygarlığın; Bizans, Roma ve Osmanlı uygarlıklarının bileşenidir.

Şimdiki haliyle Ayasofya’yı bir kilise veya cami olarak görmek zordur.

Ayasofya; yapımda kullanılan malzemelerden iç döşemesine; onarım ve eklentilerinde çalışan mimarlara kadar çok milliyetli bir eserdir.

Ayasofya, 1934 yılında çıkartılan bir yasa ile müze haline getirildi.

Doğrusu da buydu. Çünkü Ayasofya, tüm dünyada, bir ibadet yeri olmaktan çok, 1660 yıldır ayakları üzerinde duran ve eşsiz mozaikler barındıran bir mimarlık şaheseri olarak tanınıyor, anılıyor..

Bu nitelikte bir yapının dar siyasi hesaplara kurban edilmesi yanlış olur. Ayasofya, tıpkı Süleymaniye gibi insanlığın ortak hazinesidir.

Dar kafalı ırkçı Yunanlıların, camilere Yunan bayrağı asmak gibi hırtlıklarına aynı düzeyde yanıt vermek, Türkiye’ye yakışmaz.

İstanbul’da birbirinden güzel yeterli sayıda cami var. Camiler ibadet içindir. Onları gelgeç politikalara alet etmek hatadır. Kutsal mekanlara saygısızlıktır ayrıca…