Geçenlerde kitaplığımı karıştırırken, Zonguldak Havzasındaki karşı Eylemler ismini taşıyan küçük bir kitapçık geçti elime. 24 yıl önce 1996’da yayınlanmış. Kapakta kendi ismimi görünce gerçekten çok şaşırdım; tamamen unutmuşum bu çalışmamı…

İki bölümden oluşan çalışmanın ikinci bölümünde Genel Maden İşçileri Sendikası’nın efsane genel başkanlarından Şemsi Denizer ile yapılmış bir de söyleşi yer alıyordu.

Kitapçıkta Zonguldak kömür ocaklarının kanayan yarası olan yerli-yabancı, Kürt-Türk, Laz-Türk ayrımcılığının tarihsel kökenleri üzerinde duruluyordu.

Önsöz’de şöyle yazmışım:

“İşverenlerin, tarih içinde, işçilerin ekmek ve özgürlük mücadelesini zayıflatmak için uyguladıkları en basit, ama en etkili yöntem, “böl-yönet” taktiği, maden işçilerinin karşısına, kimi zaman imtiyazlı işçiler olarak, kimi zaman Bölgecilik olarak kimi zaman sarı sendikalar, vb. olarak çıkarılmıştır. Bu şekilde işçiler birbirine “düşman” kamplara bölünmüş, bu yolla özgürlük ve ekmek mücadeleleri zaafa uğratılmıştır.

Zonguldak havzasının tarihi, maden işçilerinin bölündükleri, birlik ve beraberliklerini yitirdikleri ölçüleri işverenlerin karşısında gerilediklerini ve yenilgiye uğradıklarını ortaya koyan sayısız örneklerle doludur.”

Çalışmada dikkatimi çeken, böl-yönet yönteminin Zonguldak’ta da yabancı şirketler tarafından uygulandığına ilişkin bölümler oldu. Çalışmada, bunun dışında, işçileri bölmek için, çalışan işçilere karşı işsizlerin de kullanıldığı belgeleniyordu.

(E.Hemingway, Bitmeyen Kavga adındaki romanında ne de güzel anlatır bunu…)

Sayfaları karıştırırken belge niteliğindeki bir mektupla karşılaştım:

Mektup Fransız Sermayeli Ereğli Şirket-i Osmaniyesi’nin Genel Direktörü M. Dolagrad imzasını taşıyordu. Zonguldak Maden Müdiriyet_i alisine 22Taşrinievvel (Ekim)  1327  (1911) tarihinde gönderilmişti:

Belgesel önemini dikkate alarak mektubu kısmen Türkçeleştirerek buraya alacağım:

Saadetlü efendim hazretleri,

Gelik dışarı Kürt amelesi orada bulunan bu gibi işler amelesi meyanında en ziyade muhassasat (ödenek, ücret) aldıkları halde bu sabah ücret-i yevmiyelerine birkaç kuruş zamayım (artış, zam)icra edilmedikçe çalışmayacaklarını dermeyan ederek işi bırakmışlardır. Bu metalebede bulunmalarına geçen sene yine Gelik’te terk-i eşgale (işleri bırakmaya) sebebiyet vermiş olan Tayyar çavuşun tekrar Gelik’e avdet etmiş olmasından başka bir sebebiyet bulamıyorz. Binaanelyh merkum amegelanın (sözü edilen işçilerin) ya tekrar işqe başlamaları ve yahut yerlerine çalışmağa hazır bulunan diğer ameleganın işe girmelerine meydan vermek üzere ocağı hemen terk eylemeleri zımnında devairi icabesi nezdinde esbabının istikmaline himmet buyurulmasını rica eder ve ihtiramati faikamızın kabül buyurulması babında emri irade efendim hazretlerinindir. 28 Teşrini evvel 327.

Ereğli Şirket-i Osmaniyesi

Direktörü

Dolagard

Türk-Laz ayrımcılığını vurgulayan bir başka belgeye de rastladım Sayfalar arasında. 22 Mayıs 1338 (19229 tarihini taşıyan mektup şöyle:

Gelik ocağındaki Laz Amelenin bazı Türk Ameleyi çalıştırmak istemediklerinden keyfiyetin tahkiki ile halli mesele edilmesi  hakkında telakki edilen emri şifai üzerine berai tahkikat harici takım kumandanı mülazım Saim Efendi Gelik’e gönderilmişti.

Merbuden takdim kılınan zabıt varakası ile mülazım Saim Efendi’nin raporunun mütalaasından da keyfiyet müsteban olacağı üzre iş bu meselenin ameleye karşı vuku bulan haksızlıktan neşet ettiği (meydana geldiği) ve bu gibi haksızlıkların tekrrür ve telavisi halinde amele tarafından bu gibi hareket vukua getirilebileceği umuru taiyeden olmakla fimebaat (bundan böyle) bu gibi haksızlıklara meydan verilmemesi hususunda mercii aidesince teşebbüsatı lazimede bulunmasının teminine delalet buyurulması arz olunur.

Efendim.22 Mayıs 1338 (1922)

Merkez Jandarma Bölük Kumandanı

Yüzbaşı

(imza)

İşçilerin ekmek ve özgürlük mücadelesini sabote eden Laz-Türk, Yerli-Yabancı ayrımcılığı hala yaşıyor bizim buralarda da. Ayrımcılığın başını daha çok siyasetçilerin çektiği de biliniyor. Bir çok siyasetçinin kendi partileri içinde de yukarıları tırmanmayı bu tür yöntemlere bağladığına ilişkin bilgiler bize de geliyor zaman zaman…

Daha önce de yazdım, tekrar edeyim:

Ayrımcı politikaların tümü provokasyondur!

Dikkatli olmalıyız…