Aydın ne demek?

    Sözcükler aydını şöyle tanımlıyor:

    “ Öğrenimi, bilgisi, görgüsü olan kimse. Münevver. “

    Aydın kavramını “ öğrenim, bilgi ve görgü “ gibi muğlâk, göreceli sözcüklere bağlayan bu tanım, olsa olsa, soyut bir portre çiziyor; kavramın işlevselliğine ilişkin bir ipucu vermiyor.

    Tanım, eğer kuşağına sokulu bir diploması varsa, Cüppeli Ahmet Hoca’yı da kapsıyor örneğin; ama örneğin, Yaşar Kemal’i eliyor!..

    Öyleyse, kavrama, daha somut bir tanım getirmek gerekiyor.

    Aydın sözcüğünün, aydınlanmadan türetildiğine kuşku yok. Aydınlanma ise, toplumun her alanında, aydınlık bir bakış açısını öngörüyor. Kavram, her türlü tutuculuğa, gericiliği, karanlık düşünceyi yadsıyor…

    Filmi azıcık geriye saralım:

    Osmanlının dinci-merkeziyetçi, yapısı içinde, diyalektiğin temel yasasına koşut olarak tomurcuklanan siyasal, bilimsel, kültürel-sanatsal etkinlikler, bireysel bazda aydın kavramı ile örtüşmüyor muydu?

    Sözgelimi; “ Gel, kim olursan ol gel “ diye yüreğini insana açan, Hacı Bektaş’la birlikte islama müziği ve dansı sokan Mevlana, çağının en önemli aydınlarından birisi değil miydi?

    Sünni kültürünün yarattığı Yunus Emre?

    Alevi-Bektaşi kültürünün yarattığı Pir Sultan Abdal, Kazak Abdal, Kavgusuz Abdal?..

    Mimar Sinan?

    Örnekler çoğaltılabilir.

    Siyasal anlamda Osmanlı’da ilk aydın tipini yaratanlar, 19. yüzyılın kılık-kıyafetler ile Batı’ya öykünen “ alafranga Müslümanlar “ı mıydı, yoksa Batı’daki aydınlanma devrimlerinden esinlenen Jön Türkler mi, yahut Osmanlı Jakobenleri mi?..

    İkincisiydi tabii.

    Siyasal-kültürel anlamda aydın kavramı, Jön Türk geleneğini sürdüren Kuvay-i Milliyecilere cuk oturmuyor muydu?

    Günümüze gelelim..

    Cebinde üç-beş diploma taşıyan AKP yandaşı Prof. ile yazar-çizer takımı aydın mıdır? Entel liboşlar?.. Amerikanofiller?..

    Bizde aydın kavramı, Cumhuriyet Devrimiyle berraklaştı, yerli-yerine oturdu.

    Bizim Cumhuriyet Devrimimizle yahut ulusal-demokratik devrimimizle gözlendiği gibi, önder güç burjuvazi değil, küçükburjuvazisiydi. Somut bir söyleyişle, sivil ve asker aydınlardı. Bunlar, sosyalist metinlerde asker-sivil aydın zümre şeklinde geçer.

    O zümre bugün de var ve kim ne derse desin “ aydın “ sıfatını hâlâ hak ediyor. Antiemperyalist ve antifeodal tavrıyla; antişeriatçı tutumuyla!..

    Başka?

    Tabii ki sosyalistler!..

    Günümüzde, tüm dünyada, “ aydın “ olmanın yolu, emperyalist zorbalığa ve geri ülkelerde feodal zorbalığa, şeriatçı yönetimlere, faşist yönetimlere tavır almaktan geçer.

    Budur önkoşul!..

    Emperyaliste, toprak beyine, şeriatçıya, ırkçı terörizme elini kaldırma cesaretine sahip olmayanlardan, bırakınız aydın olmayı, insan da olmaz!..