Erdemirin 50 yıllık gelişim sürecini ve bugünkü konumunu iyi kavramak için, hikâyenin başladığı 1960lı yıllara dönmek gerekir.
Erdemir, esas olarak devletin parası ve teminatıyla Amerikalılar tarafından, emperyalist kontrol sanayiinin Ortadoğudaki bir prototipi olarak kurulmuştur. Diğer prototip, aynı dönemde kurulan Çukurova Elektriktir.
1950de önü açılan özelleştirmeler ya da KİTlerin satılması ile yabancı sermayeyi teşvik politikası, en somut ürünlerini 1960lı yılların başlarında vermiştir. Erdemirin kuruluş öyküsü, yabancı sermayenin geri bir ülkeye hangi yollardan ve hangi amaçlarla girdiğini gösteren somut bir örnektir. Anlatalım:
Erdemirin kuruluşu fikri, 1950li yıllara dayanır, projenin uygulanması, 27 Mayıs darbesinin ilk yıllarına rastlar. Darbeciler, daha önce olgunlaştırılan projeyi ister istemez kabul etmek zorunda kalmışlardır. ABDnin kotardığı projenin öyküsü şöyledir:
Devlet, ABDnin yönlendirmesiyle bir yassı çelik fabrikası kurmak için Amerikan Kalkınma İkraz (Borçlandırma) Kurumuna başvurur ve 129 milyon dolar kredi talebinde bulunur.
Amerikalı Fon, hay hay der, ama bir koşulu vardır: Krediyi Türk Devletine değil, Amerikan Koppers Grubuna (KoppersAssocaites S.A) verecektir. Koppers yoksa, kredi de yoktur! İşin ilginci, kredinin teminatını devletin üstlenmesidir.
Koppers ve ElowKnow şirketlerinden oluşan grup, liman için elverişli kıyısı ile akarsuyu ve ana girdisi taşkömürü bulunan Ereğliyi fabrikanın kurulacağı alan olarak seçer ve 1961 yılında hafriyat çalışmaları başlar.
Çukurova Elektrik ile Erdemirin kuruluşundaki amaç, yabancı sermaye tarafından kurulacak montaj fabrikalarına ucuz girdi ve enerji sağlamaktır.
Devlet, Koppers Grubuna dudak uçuklatan imtiyazlar vermiştir. Bunların bazıları şunlardır:
Vergi muafiyeti, kamulaştırma yetkisi, yüzde 6 kar garantisi
Bunlara ek olarak Grup, montaja nezaret, ilk işletmeye 80 milyon dolar değerindeki fabrika ünitesini sağlama ile müşavirlik hizmetlerini de üzerine almıştır. Bunun yanı sıra Erdemirin 600 milyon liralık kuruluş sermayesinin %51i Kopperse verilmiş; Grup, Erdemirin 9 kişilik yönetim kurulunda üç sandalyeye sahip olma hakkını da elde etmiştir.
Sonuçta yüzde 40 hissesi borsada işlem gören bir kamu kuruluşu doğmuştur!..
Erdemir, Ereğlinin sadece coğrafi değil, sosyal yapısını da değiştirmiş; 1950lerin 8 bin nüfuslu balıkçı kasabası, kuruluşu izleyen süreçte, bir ağır sanayi kentine dönüşmüştür. Erdemirin ekseninde yer aldığı yeni toplumsal düzen, bir önceki dönemin ekonomik, sosyal ve kültürel yapılanması ile ilişkilerinde çarpıcı değişimlere yol açmıştır. Bir başka ifadeyle, 1950lerde yarı-feodal ilişkilerin ve kültürün egemen olduğu kasaba, 1965 sonrası hızla değişmiş, kapitalist ilişkilerin, kurumların ve kültür formlarının ağır bastığı çağdaş bir yapıya kavuşmuştur.
Denilebilir ki, Erdemir, Ereğliyi yeniden yaratmıştır.
Şu var ki şirket, zaman içinde, hisseleri borsada satılan bir kamu kuruluşu olarak, bir metaforla, devekuşuna dönüşür: Ne kuştur ne deve, ama hem kuştur hem de deve!..
Bu süreç Erdemirin tümüyle özelleştirilmesine kadar sürmüştür.
Biz, buna rağmen, Erdemirin özelleştirilmesine şiddetle karşı çıkmıştık 1990lı yıllarda
Bunun nedeni, Erdemirin tümüyle yabancı sermayeye satılması olasılığı idi.
Ancak, zaman içinde özelleştirme kaçınılmaz hale gelince, uluslararası çelik devleri arasından sıyrılarak Erdemiri satın alan Ordu Yardımlaşma Kurumu (OYAK), ulusal bir kuruluş olarak tercihimiz olmuştu.
Hala öyledir.
Kimileri günümüzün Erdemirini hiç anlamıyorlar. Erdemir sanki özel değil, kamu kuruluşu imiş gibi, kapitalist işletmeciliğin rasyoneline aykırı taleplerde bulunuyorlar. Kimileri de,önceki belediye yönetimi gibi, siyasi mülahazalarla Erdemire karşı düşmanca bir politika izliyorlar!..
Şunu herkesin bilincine çıkartması gerekiyor artık:
Ereğlinin ekonomik ve sosyal çarklarını hala Erdemir çeviriyor, üstelik tek başına! Ereğli için bugün de olmazsa olmaz bir kuruluş!.
Bunu ve Erdemirin artık bir özel sektör olduğu gerçeğini içimize sindirmek zorundayız. Karşımızda artık, özelleştirme öncesinin arpalığı yok, özelciliği gitgide global düzeyde algılayıp uygulayan bir ulusal şirket var. Global kulvarlarda at koşturan bir ulusal şirket!.. Yabancı çelik devlerinin hala ağzını sulandıran başarılara imza koyan bir ulusal şirket!..
Erdemirin 50. Yılını bu bakış açısından, bu bilinçle kutluyorum. Nice yıllara
ETİKETLER : Yazdır
Yorumlar
Yorumlar, editörlerimiz tarafından onaylandıktan sonra yayınlanır. Kanunlara aykırı, konuyla ilgisi olmayan, küfür içeren yorumlar onaylanmamaktadır.
Henüz bir yorum yapılmamış
Diğer Yazıları
Köşe Yazarlarımız
Çok Okunan Köşe Yazıları
