Zonguldak’ın sözcük anlamı nedir ?

Benim bildiğim bir anlamı yok. Zonguldak, özel/uydurma hiç isim de değil, bir metafor.

Zonguldak adının nereden geldiğini ilk kez 1932’de kurulan Zonguldak Halkevi merak etmiş. Halkevinin, cumhuriyetin 10. yılı nedeniyle yayınladığı yıllığın (İstanbul sanayini Nefise Matbaası 1933) 1. Kısmında şöyle bir başlık var:

“Zonguldak isminin manşei.”

Yıllığın bu bölümünde anlatıldığına göre, bugün Zonguldak olarak andığımız merkez ilçe ve çevresi kömürün bulunmasından ve işletmeye açılmasından önce sazlık/bataklık bir yermiş. Başta sıtma olmak üzere çeşitli hastalıkların yayıldığı bir alanmış. Civan köylüler ve gemiciler burasını “titreten yer” anlamında Zonguldayık şeklinde isimlendiriyorlarmış. Zangırdama/titreme kökünden türetilen bu isim zaman içinde Zonguldak’a dönüşmüş…

Günümüzün etimologları bu açıklamaya ne der, bilemiyorum. Ama bence de Zonguldak metaforik bir isim.

Bu girişi niçin yaptım peki ?

Özelde kömür madeninin, genelde de sanayinin bir yerin gelişmesinde ne derece önemli olduğunun altını çizmek için !

Denilebilir ki Zonguldak, kömürün/emeğin yarattığı bir kenttir.

Zonguldak, tümüyle devletleştirildiği (1936-40) dönemi izleyen süreçte, özellikle de 2. Dünya savaşı yıllarında, sadece Zonguldak’ın değil tüm Türkiye’nin lokomotif oldu. Sıvı çelik üretiminde de ulaşımda da buhar uygarlığının yıldızıydı. Özellikle savaş yıllarında Zonguldak kömür emekçilerinin inanılmaz özverisi sayesinde Türkiye savaş ekonomisinin ağır yükünü taşınabilmişti.

Artık o dönemler geride kaldı. Kömür madeni , özel sektörcü yöneticiler tarafından “Türkiye’nin kamburu” olarak anılmaya başlandı. Satılmak istendi. Satılamayınca bir tür bitkisel yasıma terkedildi. Savaş yıllarında bir aralar 7 milyon ton/yıla  kadar çıkan tüvonon üretimi yıllar içinde 700 bin tona kadar geriledi.

Zonguldak yeniden “titreyen yer”e dünüştü!

Buna karşılık, 1960’lı yıllarda 6 bin nüfusu ile bir balıkçı kasabası kimliği taşıyan Ereğli, Erdemir’in yapımı ile sıçramalı bir gelişme göstererek önemli bir ağır sanayi merkez haline geldi.

Yerin altında 2,5 milyar ton kömür rezervimiz var, ama çıkartıp ekonomiye kazandıramıyoruz. “Nerede ucuzu  varsa oradan alırım ”diyen Özalcı kafalar, sonunda ülkemizi borç-kolik bir ülkeye dönüştürdüler.

Kömür var, kömüre ihtiyaç var. Demir-çelikler ve termik santraller büyük ölçüde yabancı kömür kullanıyorlar. Sanki dolarlar MB matbaasında basılıyormuş gibi !..

Enerji ve Karadeniz’deki iç limanlara bir ihracat merkezi olarak düşünülen Filyos Projesi de tam bekleneni veremediği için Zongalık’ına, Türkiye sanayiinin Zonguldak’ına döndü ! Ereğli ise, eşitsiz gelişme yasasına koşut oluşup tam tersi yönde gelişti.

MHP’nin başı çektiği 100 il 1000 ilçe projesi kapsamında Ereğli il yapılmak isteniyor artık.

Bizim Sina’nın yazdığı yazıdan öğrendiğime göre, Zonguldak’ta bazı çevreler Ereğli’nin il olmasına karşı çıkıyorlarmış.

Aslında bu soruna kentsel değil, bölgesel açıdan yaklaşmak gerekiyor.

Zonguldak’ın yanısıra Bartın’ı Karabük’ü ve Ereğli’yi içine alan sanayi bölgelerinin organik bütünlüğünün sağlanması öncelikli olmak zorunda. Soruna sadece dar bir kentçilik penceresinden yaklaşırsanız giderek bu gerçeği göremezsiniz.

Ereğli’nin il olması bölgesel kalkınmaya ivme kazandıracaktır.

Zonguldak kömür ve emek demektir. Kömürüne ve emeğine sahip çıkma bilincin ve gücün yoksa titremeye hazır olman gerekir !..