Kuranda ve hadislerde cami sözcüğü yok, mescid var. Cami, Osmanlıcaya özgü bir sözcük/kavram. Türkiye dışındaki islam ülkelerinde halen de cami yerine, mescid sözcüğü kullanılıyor. Osmanlı’da minberi olmayan, Cuma namazı kılınmayan küçük namazgahlara mescid deniliyordu.

Cami ve/veya mescid, topluca namaz kılınan/ibadet edilen yapıdır.

Camiler islamın kutsal mekanlarıdır.

İlk mescid, Hz. Muhammet’in hicret sırasında birkaç hafta konakladığı Medine yakınındaki Kuba’da inşaa edildi. “Kuba Mescidi” olarak anılır. Kuranda (Tevbe/108), “temeli takva üzerine kurulan mescid” şeklinde geçer.

Kuba Mescidi’nin islamda ayrı bir yeri vardır. Mescid’in inşaatında Hz. Muhammet de taş taşımış, planını yapmış yönünü tarif etmiştir.

İkinci cami/mescid ise Medine’de inşaa edildi. İslam tarihinde “Mescid-i  Nebi” olarak anılan caminin kıblesi Kudüs’e dönüktü ve kıble hurma kütükleriyle belirlenmişti.

İlk mescidler kare veya dikdörtgen şeklinde gösterişsiz ama işlevsel yapılardı. Minareleri yoktu. İlk minare Emeviler döneminde camilere eklendi…

Cami mimarlığı Selçuklu ve Osmanlı dönemlerinde büyük gelişimlere uğradı. “Sanat eseri” olarak da kabül edilen camiler, özellikle Mimar Sinan’ın planlarını yaptığı camiler, Osmanlı döneminde inşaa edildi…

**

Bu girişi şunun için yaptım. Kdz. Ereğli’de epeyce zamandır bir cami tartışmasıdır gidiyor. Aslında tartışılan caminin kendisi değil ve olamaz. Tartışılan caminin nereye yapılacağı ile yapısal özelliği…

Caminin nereye yapılacağı tartışmalarının ilk başladığı sıralarda Kdz. Ereğli Belediye Başkanı Halil Posbıyık bir açıklama yapmış, ilçede cami ihtiyacının olmadığını, sadece merkezdeki camilerin avlularının yetersiz kaldığını söylemişti. Ereğli’ye yapılacak cami, bu nedenle, “sembol” bir cami olacaktı…

Bu fikri en son AKP İlçe Başkanlığı da sahiplendi, Ereğli’ye yapılacak camiden ”sembol cami” olarak sözetti.

Bu yaklaşıma göre, yapılmak istenen cami, işlevinden çok, görselliği ile öne çıkacak, Kdz. Ereğli’nin siluetine damgasını basacak bir cami olacak. İslam mimarisinin özgün (orijinal) bir yapıtı…

Bu fikir kabül gördü.

Ancak bu “sembol cami” nereye yapılacaktı ?

Muhafazakar çevreler, caminin Kent Meydanı olarak ayrılan yere yapılmasını istiyorlardı.

Örneğin projeyi ilk geliştiren önceki dönemin AKP’li belediye başkanı Dr. Hüseyin Uysal, caminin Kent Meydanı’nın bir köşesine yapılması eğilimindeydi.

(Burada bir parantez açıp cami projesinin Kent Meydanı Projesine eklenmesinin nedeni üzerinde duracağım:

Bana göre ilk cami projesi de, daha sonra CHP’li belediye başkanı Halil Posbıyık’ın Yeni Sahil Projesi kapsamındaki cami projesi de, ana projeyi iktidar katında cazip kılmayı öngören destek mahiyetindeki projelerdi. Çünkü Kent Meydanı Projesi de, Yeni Sahil Projesi de , belediyenin mâli imkanlarını aşıyordu, hükümetin desteği zorunluydu.)

Devam ediyorum:

Kdz. Ereğli’deki muhafazakar çevreler, bu arada AKP, caminin Kent Meydanı için ayrılan yere yapılmasında ısrar ediyorlardı. Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın Zonguldak’ta inşaa edilen Uzun Mehmet Camiinin açılış töreni nde yaptığı konuşmada “Ereğli’ye de cami yapacağız” sözleri, Zonguldak valiliği ile muhafazakar çevrelerin/AKP’nin cami projesine daha sıkı şekilde sarılmalarına neden oldu. Erdoğan’ın sözleri, gerçekte bir talimattı çünkü.

CHP’li Belediye ise, anfitiyatro yakınında, tiyatroya zarar vermeden denizin doldurulmasıyla elde edilecek alana, bir marine ile çeşitli sosyal tesislerin yanısıra cami yapılmasını öneriyordu.

Deniz üzerine cami inşaa edilmesi fikri, o tarihlerde muhafazakârlar arasında kabül görmedi. Bu yüzden iki proje de askıya alndı, ama tabii unutulmadı. Çünkü sonuçta Erdoğan’ın talimatı vardı.

Şehircilik Bakanlığının, cami yapılmak üzere, anfitiyatro alanına el koyduğu haberi  bu yüzden sürpriz olmadı. Birşeyler olmasa da bir şeylerin olacağı belliydi ! Bu arada belediye de Yeni Sahil Projesi’ni geriye çektiğini duyurmuştu.

Şu anki durum şöyle:

Belediye, caminin Kent Meydanının yanındaki askeri lojmanların yerine yapılmasını istiyor.

Şehircilik Bakanlığı ise anfitiyatronun bulunduğu alana…AKP ilçe başkanlığının yaptığı açıklamaya göre, Şehircilik Bakanlığının projesi, belediyenin Yeni Sahil Projesi ile “temelde aynı”. Denize 29 bin metrekare dolgu yapılacak. Burada caminin yanısıra yeni yürüyüş alanları, çocuk parkı gibi “sosyal donatı alanları” olacak.

Tabii bu arada anfitiyatro yıkılacak…

Belediyenin, Mecilis kararı gereği, Şehircilik Bakanlığının projesinin durdurulması için yargıya başvurma hakkı var.

Belediye bu yola başvurur mu, vurmaz mı, bilmiyorum. Ama kişisel görüşüm Şehircilik Bakanlığının projesinin yargı kanalıyla durdurulması olasılığı, aksine göre daha az…

Burada bir soru açacağım:

Denizin doldurulup üzerine cami ve sosyal alanlar yapılması konusunda bir ortayol bulunamaz mı ? Örneğin Bakanlığın projesi ile yeni Sahil Projesini birleştirecek bir proje tadili yapılamaz mı ? Projeye bir marina eklenemez mi ? Anfitiyatroyu yıkımdan kurtaracak bir formül üretilemez mi ? Cami madem “sembolik” olacak, o takdirde caminin kapasitesi 6 binden örneğin 3 bin indirilip o alan bir başka şekilde kullanılamaz mı ?

Bunun dışında Bakanlık, Kent Meydanının yapımına katkıda bulunamaz mı ?

Belediyeyi tümüyle safdışı barakarak sahilin bütünlüğüne ve işlevselliğine ters düşen şeyler yapmak yanlış olur. Sonuçta bu sorun, Şehircilik Bakanlığından çok, Kdz. Ereğli’nin sorunudur, halkın sorunudur. Halkın seçilmiş başkanını karşıya alarak veya görmezden gelerek kentin fiziksel yapısı ile oynamak, illerde telafisi çok zor yanlışların yapılmasına yolaçabilir.

Cami ve sosyal alanlar projesi, bir Bakanlık- Belediye projesi olmalı bence. Herkes kendi projesini dayatırsa, belki devletin projesinin uygulanması şansı fazla olur; ama, bunun siyasi sonuçları, dayatmaya tepki şeklinde kendisini gösterebilir.

Cami ve sahil projesine miyop yaklaşımlardan kaçınılması gerekiyor.