CHP 100. yıl’nı kutluyor.

Dünyada 100 yıl ayakta kalabilen çok az parti var. Ötekiler bir yana CHP’nin sırrı ne peki ?

Sırrı, kurtuluş savaşımız ile genelde Cumhuriyet Devriminin öncü siyasi örgütü olması ! Dünyanın zafere ulaşmış ilk kurtuluş savaşının ve Türklerin kurduğu ilk milli devletin öncü siyasi gücü olması ! Türkleri tarih sahnesine ilk kez millet olarak çıkartan büyük altüst oluşun mimarı olması !..

Bu hikâyenin nasıl yazıldığını ve bugünkü CHP’nin o hikayenin ne ölçüde mirasçısı olduÄŸunu iyi kavramak için tarih babanın kara kaplısının sayfalarını yüz küsûr yıl öncesine çevirmemiz gerekiyor:

Atatürk çok az askeri dehada bulunan bir özelliÄŸe sahipti; O, aynı zamanda bir siyasi dehâ idi de:

Haksız, halkın desteÄŸini alamayan devrim olmaz; olsa olsa darbe olur. Darbelerin çoÄŸunun kısa ömürlü olmasının nedeni budur. Kimi darbeler; Afrika, Lâtin Amerika ülkelerinde sıkça görüldüğü gibi uzun süreli otokratik/faÅŸist rejimlere dönüşebilir; ama sonunda mutlaka bir halk ayaklanması ile yıkılırlar.

**

Atatürk’ün Samsun’a çıktıktan sonra ilk yaptığı iÅŸ, iki ay sonra 23 Temmuz 1919’da Erzurum kongresini toplamak oldu. Ä°ki ay sonra da Sıvas kongresini topladı. Bu iki kongreye Türkiye’nin  dört bir yanından halk temsilcileri katıldı. KurtuluÅŸ Savaşının siyasi önderliÄŸinin yaratılması, Sıvas kongresinden üç gün sonra Anadolu ve Rumeli Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti’nin kurulu ile bir üst aÅŸamaya taşındı. 23 Nisan 1920’de de Millet Meclisi, 2 Mayıs 1920’de de Ä°cra Vekilleri Heyeti (hükümet) kurularak siyasi önderliÄŸin yaratılması süreci tamamlandı. KurtuluÅŸ Savaşı ile daha sonraki cumhuriyet devrimi sırtını halka yasladı bu ÅŸekilde…

Atatürk, bu arada, Ankara’da 1920’de Hakimiyet-i Miliye gazetesini çıkarttı. Devrimin hikayesini halk kitlelerine ve dünyaya anlatmak/duyurmaktı amacı…

**

CHP ile devam edeceÄŸim:

CHP 100. yılını kutluyor, ama aslında 104 yaşında. Çünkü CHP’nin hikayesi, 7 Eylül 1919’de kurulan Anadolu ve Rumeli Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti’nin isim deÄŸiÅŸtirmesiyle baÅŸlar. O zamanki adı Halk Fırkası (Partisi) idi. HF’nin resmi kuruluÅŸ tarihi ise 11 Eylül 1923’tür.

CHP’nin 15 Ekim 1917’ye kadar temel ilkeleri, devletçiliÄŸe yönlenmesiydi. DevrimciliÄŸin eklenmesinin nedeni, gerici ayaklanmalar ile parti içindeki muhafazakarların sorun çıkartmasıydı…

Türkiye Cumhuriyeti yeni kurulmuÅŸtu ve halk, “sınıfsız imtiyazsız bir kitle” olarak tanımlanıyordu, ama gerçek öyle deÄŸildi:

Bir defa, âÅŸarın (köylülerden alınan onda bir ölçüsünde ayni vergi) kaldırılmasına (ki zaten toprak aÄŸaları istemiÅŸti bunu) özellikle DoÄŸu ve GüneydoÄŸu’da feodal iliÅŸkiler sürüyordu.

1923-1929 liberal dönemde devlet teÅŸvikleriyle yerli zenginler türemiÅŸti. Bazı tekeller de yabancılara verilmiÅŸti. Bunun dışında devrimin üstdüzey yöneticileri arasındaki muhafazakarlar  hatırı sayılır bir güç oluÅŸturuluyor, özellikle laiklik ilkelerine karşı çıkıyorlardı.

Ancak, CHP tek partiydi ve görünür görünmez sınıfsal  Ã§eliÅŸkiler o tek partinin çatısı altında bir araya gelmiÅŸti.

CHP içindeki çeliÅŸkiler ilk meyvesini (!) Kâzım Karabekir ve destekçisi bir grup milletvekilinin partiden ayrılıp 17 Kasım 1924’te ilk muhalefet partisi olan Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası’nı kurmalarıyla yeni bir boyutlanmaya uÄŸradı. Bu parti uzun ömürlü olamadı: Åžubat 1925’te patlak veren Åžeyh Sait  ayaklanması baÄŸlamında çıkartılan Takrir-i Sükûn yasasına dayanılarak aynı yıl kapatıldı. 1930’da ikinci muhalefet partisi olan Serbest Cumhuriyet Fırkası adında bir parti kuruldu, ancak o da baskılara dayanamayarak aynı yıl kendisini feshetti. 1946’da ise, Menderes ve arkadaÅŸları CHP’den ayrılarak Demokrat Partiyi (DP) kurdular.

Şunun için yazıyorum bunları:

CHP içindeki tartışmaların ve kopmaların ana teması, ekonomi alanındaki farklı bakışlar ile lâiklik oldu hep. Atatürk’ün özellikle lâiklik konusundaki ısrarı ölümüne kadar devam etti. Ancak Atatük’ün ölümünden sonra da tartışmalar sürdü, günümüze kadar uzandı. Ä°nönü’nün 1946-50 arasında ödünler vermesi ile önü açılan siyasi Ä°slamcılık Menderes’in 1950’de iktidara gelmesiyle zirve yaptı…

Ä°nönü’nün Milli Åžef ünvanıyla 1938-46 arasında sert bir yönetim profili vermesi DP’nin 4 yıl içinde iktidara gelmesinde etken oldu.

Günümüz CHP’sine bakıyorum, KılıçdaroÄŸlu, Ä°nönü’nün, iktidarının son yıllarında siyasi islama verdiÄŸi ödünlerin benzerlerini veriyor bugün de; deyim yerinde ise, CHP’yi durmadan saÄŸa çekiyor…

Önümüzde yeni bir CHP kurultayı var. DeÄŸiÅŸimciler, Kurultayda; CHP tarihinin en devrimci kurultayı olan III. Kurultayın mirasçısı profilini mi verecekler, yoksa CHP’yi Batı tipi bir sosyaldemokrat parti haline getirmenin ilk kurultayına mı çevirecekler Ekim kurultayını ?

100. yılında da Atatürk’ün CHP’sini selâmlıyorum…