Ülkemizin yetiştirdiği ünlü sosyologlardan Prof.Mübeccel Kıray’ın, Ereğli… Ağır sanayiden önce bir sahil kasabası adındaki saha çalışması, bu alanda yapılmış en değerli çalışmalardan birisidir. Kıray, anılan çalışmasında, bir ağır sanayi kuruluşunun ( Erdemir’in ), kendi halinde yaşayan bir sahil kasabasının toplumsal yapısını nasıl hızla değiştirdiğini bilimsel bir bakış açısı, ama sade bir dille anlatır. Kıray’ın çalışmasını tek cümleyle özetlemeyi göze alabilirsek, şunu söyleyebiliriz: Erdemir, İlk yıllarından itibaren Ereğli’de yeni gelişen toplumsal düzenin temel kuruluşu olmuştur. Bir başka ifadeyle, Ereğli’nin toplumsal yapısındaki hızla değişimin temel dinamiği…. Aradan geçti, 45-46 yıl… Kıray’ın saptaması bugün de geçerlidir. Erdemir bugün de, modern kapitalist ilişkilerin; bunun değişik alanlardaki izdüşümünün temel kuruluşu konumundadır. Ereğli modern bir kent olarak gelişiyorsa, bunun temel dinamiği Erdemir’dir. Peki niçin? Yarattığı katmadeğer nedeniyle!.. Biliyorum, alengirli kavramları açıklamaya girişmek, köşeyazısının iç yapısını zedeler. Ama galiba bu önemli sav’a netlik kazandırmak için katmadeğer kavramını açıklamamız gerekiyor. Açıklayacağız ki, Erdemir’in niçin Ereğli’nin toplumsal gelişiminin temel kuruluşu olduğu yargısını da açıklayabilelim: Katmadeğer, üretim süreci içinde meydana gelen ve ürünlerin nihai değeri ile başlangıç değeri arasındaki fark anlamına gelir. Başlangıç değerine makinalar, hammaddeler, vb. girer. Nihai ya da katmadeğer ise ücretler, dağıtılan kârlar, vb. girer. Erdemir’in Ereğli’nin gelişimindeki temel rolü de, yarattığı katmedeğerler sağlar. Özetle, Ereğli’nin gelişimindeki başrolün Erdemir’de olmasının sırrı, yarattığı katmadeğerlerdir. Başka? Bir de yan sanayi! Kesme-dilmeciler, tersaneler, vb… Tabii onların yarattığı katmadeğerler de Ereğli’nin gelişiminde rol oynar. Buradan şöyle bir sonuç çıkar: Ereğli’nin kaderi, temel kuruluşunun kaderine bitişiktir!.. Erdemir’in hisselerinin yarıdan çoğu devletteyken, siyasal argodaki adıyla bir “ arpalık “ken, bu çok bilince çıkmıyordu. Artık çıkıyor, yahut çıkmalı. Çünkü Erdemir artık “ arpalık “ değil, özel sektör!.. Bunu hala bilincine çıkartamayanlar çoğunlukta ne yazık! Bu durum, Erdemir’in hala eski kriterlere göre değerlendirilmesine yol açıyor. Erdemir-kent ilişkilerinin bu çerçevede ele alınması yanılgısını yaratıyor. Önce şunu kafamıza yerleştirmek zorundayız: Zararını çoğu kez devletin karşıladığı bir “ arpalık “ ile özel nitelikteki bir ağırsanayi kuruluşunu aynı kefeye koymak, ikincisinden “ arpalık “lara özgü ekonomik ve sosyal refleksler beklemek yanlıştır. Bugün Erdemir’e global kapitalizmin rasyoneli egemendir. Özel sektör, hele global bir aktör ise, varoluşunu her yıl yeniden yapılandırmak zorundadır. Koşullar ne olursa olsun, ana amacı da kârdır. Bu durum, doğal olarak, kurulu bulunduğu kente, yarattığı katmadeğerlerin dışında; ara tüketim gibi, sosyal-kültürel katkılar gibi ek avantajlar sağlayacağı zemini de göreceli hale getirecektir. Ereğli bugün bunu yaşıyor. Ereğli bugün, yeni bir durumla karşı karşıya. Bu yüzden, temel kuruluşun performansı, “ arpalık “ dönemine kıyasla, çok daha fazla ve yakından ilgilendiriyor kenti. Ben bunun iyi anlaşılmadığını düşünüyorum. Galiba, Erdemir yönetimi de benim gibi düşünüyor ki, kent yöneticileriyle daha yakın ve sıcak diyaloglara girme yolunda ilk adımları atmaya başladılar… Bu çok yerinde bir gelişmedir. En azından değişen koşulların daha net şekilde bilinçlere çıkmasını sağlayacak olması bakımından… Erdemir’deki değişimi doğru analiz edemezsek, Erdemir kent ilişkilerini de doğru raya oturtamayız!..