Değil bir köşeyazısını, detaylı bir makaleyi bile çok aşan, Osmanlı niçin geri kaldı ve çöktü sorusu üzerinde durmaksızın konuya gireceğim:

Türkiye’de milliyetçilik niçin yükseliyor deniliyor. Peki hangi milliyetçilik ? Soruya doğru bir yanıt getirebilmek için, Osmanlı’nın çöküş dönemindeki tabloya bir göz atmak gerekiyor:

Her etki bir tepki yaratır. 19. yüzyılın ortalarına doğru Osmanlının çöküş sürecine girmesine ilk olmasa da en önemli tepki Tanzimat hareketi ve Tanzimat reformlarıydı. Batı kapitalizmi hızla gelişiyor, üreteceği malları satacak ülkeler arıyordu. Osmanlı, Batı ile Doğu arasında bir köprüydü, ama sanayileşmesi geri kalmıştı, tipik bir tarım ülkesiydi. Batı, özellikle İngilizler, Türkiye’ye sanayi ürünleri ihraç edilecek bir tarım ülkesi olarak kalmasını istiyorlardı. Osmanlıyı açık Pazar haline getiren 1838 Ticaret Sözleşmesi bu dönemde imzalandı.

Aslında Tanzimatçılar iyiniyetliydi, ülkeyi Batı tipi reformlarla kalkındırmak istiyorlardı. Ancak reformlar üretken değildi, üstyapı reformlarıydı, taklitçiydi. Nitekim 1838 Ticaret Sözleşmesi ile açık Pazar haline gelen ülkedeki sanayileşme girişimleri çöktü. Osmanlı Batı’nın açık pazarı haline geldi. Batı’nın mal ihracını sermaye ihracıizledi. Ekonomimiz esir alındı. peşinden borç sarmalına sokuldu…

Türk milliyetçiliğinin yükselişi de o dönemde başladı. Jöntürk ve İttihat Terakki hareketleri, yarı-sömürgeleşmeye karşı milliyetçi hareketlerdi. 2. Meşrutiyete böyle gelindi. Ancak atı alan Üsküdar’ı geçmiş, Osmanlının cılız sanayii çökmüş, bağımsız kapitalist gelişme yolu tıkanmış, Batı’nın açık pazarı ya da yarı-sömürgesi haline gelmişti.

Osmanlı milliyetçiliği, Namık Kemal ve Ziya Paşa gibi vatanperverler yaratmak milliyetçiliktir. Gerçi ırkçı motifleri de vardı, anti-sömürgeci bir ama esas itibariyle anti-sömürgeciydi.

Batı’nın akrabaları dünyayı (ve Osmanlıyı ) yeniden paylaşmak için 1. Dünya Savaşını çıkartılar. Sonucu biliyoruz:

Asker ve sivil aydınların kurtuluş bayrağını açması ve Türkiye Cumhuriyetinin kuruluşu…

Tanzimat Batıcılığına karşı ilk milliyetçi tepkiler sivil ve asker aydınlardan gelmişti. Kurtuluş Savaşının başını da yine asker ve sivil aydınlar çekti. Cumhuriyet milliyetçiliği antiemperyalistti.

**

Günümüze geliyorum:

Son zamanlarda TV’lerdeki tartışma konularından birisi de milliyetçiliğin yükseldiği şeklinde…

Başta da sordum, yineleyeceğim:

Peki hangi milliyetçilik ?

Antiemperyalist Cumhuriyet milliyetçiliği mi, yoksa ırkçı/faşist milliyetçilik mi ?

İlki olsa, milliyetçilerin 1980’li yıllardan bu yana gelişip güçlenen neoliberalizmi ya da tekelci vahşi kapitalizmi sorgulamaları gerekir.

Doğal olarak AKP iktidarını da…

Bakıyoruz tam tersi bir gelişme var; örneğin Türkiye milliyetçiliğinin “amiral gemisi”kabül edilen MHP, iktidarın en sadık destekçisi. Emperyalizme tırnak kadar olsun tavırları yok.

Bizim yükselen milliyetçiliğimiz antiemperyalist nitelikte değil muhafazakarlara da gül gibi geçinen ırkçı milliyetçilik !

Irkçı milliyetçiliğinin yükselişinin temel nedeni, ülkemizdeki göçmenler ! Yükselen hayat pahalılığın da işsizlikte, barınma sorunlarında göçmenlerin de etkisinin olduğunun düşünen yığınlar var. Irkçı milliyetçilik, esas olarak bu temelde yükseliyor. Özdağ’ın Zafer Partisi’nin kısa süre içinde yükselip güçlenmesi buna tipik bir örnektir.

Bunların emperyalizm’e ve dincilikle filân sorunları yok. Hatta el eleler. Antiemperyalist milliyetçiliğin önder partisi olması gereken CHP ise, ağzından emperyalizme/neoliberalizme karşı tek söz çıkmayan Kılıçdaroğlu’nun elinde !..

Gırtlağına kadar kurulu düzene batan solumuz ise, AKP muhalifliği ile durumu idare ediyor !..