Proje metnini yazıp ilgili kurum (Kültür ve Turizm Bakanlığı Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğü) ve kuruluşlara (Batı Karadeniz Kalkınma Ajansı/BAKKA, Batı Karadeniz Kalkınma Birliği/BAKAB, Tarihi Kentler Birliği/TKB, Çevre ve Kültür Değerlerini Koruma ve Tanıtma Vakfı/ÇEKÜL) sunarak olumlu görüş ve hibe türü parasal destek (BAKKA’dan 569.151.69 TL, TKB’den 50.000.00 TL) sağladığım Kdz.Ereğli Belediyesi Kent Müzesi Projesi’nin  çok önemli  ayrıntılarından biri “Kent Belleği ve Kent Belgeliği Seksiyonu” diğeri de “Kdz.Ereğli’de İz Bırakanlar” adlı çalışma olup; bu çalışma kapsamında müze içindeki salon, oda,  köşelere Kdz.Ereğli ile özdeşen kişilerin adlarını (1) verdim. 

                   

Örneğin  giriş katındaki büyük salona “Herakles Salonu” birinci kat salona “Herakleides Salonu” ikinci kattaki salono “Uzun Mehmet (Uzun Memed) Salonu”; giriş katındaki küçük salonu cep sineması, toplantı ve  gösterim salonu olarak kullanılmasını planladığımdan, bu salonu “Temel KARAMAHMUT Salonu/Temel KARAMAHMUT Cep Sineması” sözüyle adlandırarak sinemamıza yapımcı, senarist, yönetmen, oyuncu olarak hizmet veren hemşerimiz  “Temel KARAMAHMUT” adını geleceğe taşımak istedim

 

Temel KARAMAHMUT:  20 Temmuz 1916 Kdz.Ereğli/Zonguldak – 16.Ocak.1963 Ulus/Ankara

Bugün 16.Ocak.2017. Elli dört yıl önce bugün yitirdik, hemşehrimiz sinema emekçisi Temel KARAMAHMUT’u… 

Kulakları çınlasın kültür, sanat ve  yerel değerler hakkında ahkam  kesen unvanlı, unvansız bilumum zat-ı muhteremlerin!...

 

20 Temmuz 1916 tarihinde Kdz.Ereğli’de dünyaya gelen Temel KARAMAHMUT yörede “Halil Paşa” ve “Karamahmutoğulları”  adlarıyla  tanınan oldukça varsıl bir sülalenin  üçüncü kuşak bireyidir.  

Galatasaray Lisesi mezuınu olan Fransızca ve İngilizce bilen  Temel KARAMAHMUT üvey kardeşi İkram KARAMAHMUT ile birlikte Agatha CHRİSTE’nin “Akroyd’un Katli.1945 (The Murder of Roger Ackroyd.1926)“, “Mezopotamya Cinayeti.1945 (The Murder in Mesopotomia.1936)”, “Esrarengiz Dörtler.1946 (The Big Four.1927)” adlı romanları(2) dilimize kazandırdıktan sonra 1946 yılında Şakir SIRMALI, Ertuğrul TOKDEMİR ile  Sena Film  şirketini kurarak sinemaya geçen Temel KARAMAHMUT’un oyuncu olarak ilk deneyimi  yönetmenliğini  Ö.Lütfü AKAD’în yaptığı 1949 yılı yapımı “Vurun Kahpeye” adlı filmdir..   

  

“Vurun Kahpeye.1949”, “Söyleyin Anama Ağlamasın.1950”, “İki Kafadar Deliier Pansiyonu.1952”, “Tahir İle Zühre.1952”,  “Vur Patlasın Çal Oynasın.1952”, “Kanun Namına.1952”, “İstanbul Canavarı.1953”, “Zıt Kardeşler Polis Hafiyesi.1953”, “Kırk Gün Kırk Gece.1953”,  “Hıçkırık.1953”, “Aşk Istıraptır.1953”,  “Şimal Yıldı-zı.1954”; “Oyuncu Kız.1954”, “İki Ateş Arasında.1954”, “Kara Vadi.1955”, “Ölmüş Bir Kadının Evrakı Met-rukesi.1956”, “İlk ve Son.1956”, “Ak Altın.1957”, “Ebediyyen Seninim.1957”, “Katiller Kralı.1958”, “Asi Evlat. 1958”, “Yaşamak Hakkımdır.1958”, “Liman Yosması.1960”, “Vahşi Kedi.1961”, “Aşka Kinim Var.1962”, “Ölümsüz Kadın.1963” olmak üzere on yedi  yıllık sanat  yaşamında  sinema kültürümüze toplam  yirmi altı adet sinema yapıtı kazandırmıştır, Temel KARAMAHMUT.

  

Bu  yapıtlar içinde maden işçilerinin çalışma ve yaşam koşullarını anlatan “Kara Vadi” adlı filminin(3) Temel KARAMAHMUT için özel bir yanı vardır. Senaryosunu akrabası Fikret ARIT’ın yazdığı bu filmde oyuncu olarak rol alan Temel KARAMAHMUT, ayni zamanda filmin yapımcısı olup;  bireyi olduğu sülale(4) yörenin en eski kömür üretim  ocaklarının sahibidir. 

Kazanç amacı düşünmeden çekilen “Kara Vadi” filmi  sinema jargonuna göre “gişe yapmadığı” için yapımcısı ve baş rol oyuncusu Temel KARAMAHMUT gibi sessizce  kaybolduğundan bu filmim kopyasını edinip; Kdz.Ereğli Belediyesi Kent Müzesi’ne kazandıramadım.

 

Ankara’da Ulus Yenişehir Palas adlı otelde kalan Temel KARAMAHMUT, yaşamının son günlerinde dostu Turgut ETİNGܒye yazdığı mektupta(5)  on yedi yıllık sinema yaşamını özetleyen "Görmedim feyzini(6) mes-leğimin, Ölürsem taşıma yazılsın: Prodüktör Temel !” tümcesi ne kadar anlamlıdır…

Işıklar içinde uyu, aziz hemşerim. Sayımız giderek azalsa da, seni anacak kadar varız…

----------------------

DİPNOTLAR:

 

(1) “Klearkhos / Clearchos Odası”, “Memnon Kitaplığı” ile bağış yapanların adlarını yaşatmayı amaçlayan “Seyfi ONAT Odası”, “Muhittin DİKMEN Köşesi” adlı düzenlemeler; “argo gemisi, madenci, demirci, elpek bezi tezgahı”  konulu  canlandırmalar ve  Kdz.Ereğli ile ilgili  toplam  otuz  iki adet  fotoğraflı bilgi panosu müzedeki  diğer  görsel ayrıntılardır.

 

(2)  Bu kitaplar, “Türkiye Yayınevi’nin Polis Romanları Dizisi” altında  1945, 1946 ,1946  yıllarında yayımlanmıştır.

 

(3) Filmim Adı: Kara Vadı, Yapımcı: Temel KARAMAHMUT, Turgut DEMİRAĞ, Yönetmen:  Necati Kemal ÇAKIŞ, Senaryo: Fikret ARIT Görüntü Yönetmeni: Menasi Filmeridis, Oyuncular: Kenan ARTUN Neriman KÖKSAL Oya SENSEV Temel KARAMAHMUT, Feridun ÇÖLGEÇEN, Atıf KAPTAN, Gani TURANLI,  Leyla NİL,Yapım Yılı: 1955, Tür: Dram, Teknik Özellikleri: 35 mm, siyah-beyaz

 

-Kronolojik Türk Sinema Tarihi (1914-1988) , Agah ÖZGÜÇ, İstanbul.1988 

-Türk Sineması Tarihi (1896-1960), Nijat ÖZÖN,  Ankara.2010

 

(4) Kandilli’de Çamlı ve Alacaağzı yörelerinde “Halil Paşa (Halil Paşa Veresesi)” ve  “Mahmut Zade Halil (Kara Mahmut Zade Halil ve Şüreksası) adlı  214, 364 ve 372 No’lu kömür üretim ocakları sahibi ve işletmecesi  Karamahmutoğullarıdır.

Bknz:

- Osmanlı Devri Kastamonu Vilayeti Salnamelerinde Bolu SancağıHz.H.BİRGÖREN,BAM, Ankara.2008

- Kastamonu ve Bolu Salnamelerinde Ereğli (1861916), Hz.Sadun DURAN, 2014

- Cumhuriyetin On yılında Zonguldak ve Maden Kömürü Havzası, Zonguldak Ticaret ve Sanayi Odası Yayını, Sanayi-i Nefise Matbaası,  

  İstanbul 1933

(5) Temel Karamahmut  > Turgut ETİNGU, Ses Mecmuası, İstanbul,  26.Ocak.1963

(6) Feyz/Feyiz: Manevi haz, mutluluk, iç huzuru; verimlilik,gürlük, olgunluk, berket; artma, çoğalma; ilerleme, kültürel gelişme;