Proje metnini yazıp ilgili kurum (Kültür ve Turizm Bakanlığı Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğü) ve kuruluÅŸlara (Batı Karadeniz Kalkınma Ajansı/BAKKA, Batı Karadeniz Kalkınma BirliÄŸi/BAKAB, Tarihi Kentler BirliÄŸi/TKB, Çevre ve Kültür DeÄŸerlerini Koruma ve Tanıtma Vakfı/ÇEKÃœL) sunarak olumlu görüş ve hibe türü parasal destek (BAKKAÂ’dan 569.151.69 TL, TKBÂ’den 50.000.00 TL) saÄŸladığım Kdz.EreÄŸli Belediyesi Kent Müzesi ProjesiÂ’nin  Ã§ok önemli  ayrıntılarından biri “Kent BelleÄŸi ve Kent BelgeliÄŸi Seksiyonu” diÄŸeri de “Kdz.EreÄŸliÂ’de Ä°z Bırakanlar” adlı çalışma olup; bu çalışma kapsamında müze içindeki salon, oda,  köşelere Kdz.EreÄŸli ile özdeÅŸen kiÅŸilerin adlarını (1) verdim. 

                   

ÖrneÄŸin  giriÅŸ katındaki büyük salona “Herakles Salonu” birinci kat salona “Herakleides Salonu” ikinci kattaki salono “Uzun Mehmet (Uzun Memed) Salonu”; giriÅŸ katındaki küçük salonu cep sineması, toplantı ve  gösterim salonu olarak kullanılmasını planladığımdan, bu salonu “Temel KARAMAHMUT Salonu/Temel KARAMAHMUT Cep Sineması” sözüyle adlandırarak sinemamıza yapımcı, senarist, yönetmen, oyuncu olarak hizmet veren hemÅŸerimiz  Â“Temel KARAMAHMUT” adını geleceÄŸe taşımak istedim

 

Temel KARAMAHMUT:  20 Temmuz 1916 Kdz.EreÄŸli/Zonguldak – 16.Ocak.1963 Ulus/Ankara

Bugün 16.Ocak.2017. Elli dört yıl önce bugün yitirdik, hemÅŸehrimiz sinema emekçisi Temel KARAMAHMUTÂ’uÂ… 

Kulakları çınlasın kültür, sanat ve  yerel deÄŸerler hakkında ahkam  kesen unvanlı, unvansız bilumum zat-ı muhteremlerin!...

 

20 Temmuz 1916 tarihinde Kdz.EreÄŸliÂ’de dünyaya gelen Temel KARAMAHMUT yörede “Halil PaÅŸa” ve “KaramahmutoÄŸulları”  adlarıyla  tanınan oldukça varsıl bir sülalenin  Ã¼Ã§Ã¼ncü kuÅŸak bireyidir.  

Galatasaray Lisesi mezuınu olan Fransızca ve Ä°ngilizce bilen  Temel KARAMAHMUT üvey kardeÅŸi Ä°kram KARAMAHMUT ile birlikte Agatha CHRÄ°STEÂ’nin “AkroydÂ’un Katli.1945 (The Murder of Roger Ackroyd.1926)“, “Mezopotamya Cinayeti.1945 (The Murder in Mesopotomia.1936)”, “Esrarengiz Dörtler.1946 (The Big Four.1927)” adlı romanları(2) dilimize kazandırdıktan sonra 1946 yılında Åžakir SIRMALI, ErtuÄŸrul TOKDEMÄ°R ile  Sena Film  ÅŸirketini kurarak sinemaya geçen Temel KARAMAHMUTÂ’un oyuncu olarak ilk deneyimi  yönetmenliÄŸini  Ã–.Lütfü AKAD’în yaptığı 1949 yılı yapımı “Vurun Kahpeye” adlı filmdir..   

  

“Vurun Kahpeye.1949”, “Söyleyin Anama AÄŸlamasın.1950”, “İki Kafadar Deliier Pansiyonu.1952”, “Tahir Ä°le Zühre.1952”,  Â“Vur Patlasın Çal Oynasın.1952”, “Kanun Namına.1952”, “İstanbul Canavarı.1953”, “Zıt KardeÅŸler Polis Hafiyesi.1953”, “Kırk Gün Kırk Gece.1953”,  Â“Hıçkırık.1953”, “AÅŸk Istıraptır.1953”,  Â“Åžimal Yıldı-zı.1954”; “Oyuncu Kız.1954”, “İki AteÅŸ Arasında.1954”, “Kara Vadi.1955”, “Ölmüş Bir Kadının Evrakı Met-rukesi.1956”, “İlk ve Son.1956”, “Ak Altın.1957”, “Ebediyyen Seninim.1957”, “Katiller Kralı.1958”, “Asi Evlat. 1958”, “YaÅŸamak Hakkımdır.1958”, “Liman Yosması.1960”, “VahÅŸi Kedi.1961”, “AÅŸka Kinim Var.1962”, “Ölümsüz Kadın.1963” olmak üzere on yedi  yıllık sanat  yaÅŸamında  sinema kültürümüze toplam  yirmi altı adet sinema yapıtı kazandırmıştır, Temel KARAMAHMUT.

  

Bu  yapıtlar içinde maden işçilerinin çalışma ve yaÅŸam koÅŸullarını anlatan “Kara Vadi” adlı filminin(3) Temel KARAMAHMUT için özel bir yanı vardır. Senaryosunu akrabası Fikret ARIT’ın yazdığı bu filmde oyuncu olarak rol alan Temel KARAMAHMUT, ayni zamanda filmin yapımcısı olup;  bireyi olduÄŸu sülale(4) yörenin en eski kömür üretim  ocaklarının sahibidir. 

Kazanç amacı düşünmeden çekilen “Kara Vadi” filmi  sinema jargonuna göre “giÅŸe yapmadığı” için yapımcısı ve baÅŸ rol oyuncusu Temel KARAMAHMUT gibi sessizce  kaybolduÄŸundan bu filmim kopyasını edinip; Kdz.EreÄŸli Belediyesi Kent MüzesiÂ’ne kazandıramadım.

 

AnkaraÂ’da Ulus YeniÅŸehir Palas adlı otelde kalan Temel KARAMAHMUT, yaÅŸamının son günlerinde dostu Turgut ETÄ°NGܒye yazdığı mektupta(5)  on yedi yıllık sinema yaÅŸamını özetleyen "Görmedim feyzini(6) mes-leÄŸimin, Ölürsem taşıma yazılsın: Prodüktör Temel !” tümcesi ne kadar anlamlıdırÂ…

Işıklar içinde uyu, aziz hemşerim. Sayımız giderek azalsa da, seni anacak kadar varız…

----------------------

DÄ°PNOTLAR:

 

(1) “Klearkhos / Clearchos Odası”, “Memnon Kitaplığı” ile bağış yapanların adlarını yaÅŸatmayı amaçlayan “Seyfi ONAT Odası”, “Muhittin DÄ°KMEN Köşesi” adlı düzenlemeler; “argo gemisi, madenci, demirci, elpek bezi tezgahı”  konulu  canlandırmalar ve  Kdz.EreÄŸli ile ilgili  toplam  otuz  iki adet  fotoÄŸraflı bilgi panosu müzedeki  diÄŸer  görsel ayrıntılardır.

 

(2)  Bu kitaplar, “Türkiye YayıneviÂ’nin Polis Romanları Dizisi” altında  1945, 1946 ,1946  yıllarında yayımlanmıştır.

 

(3) Filmim Adı: Kara Vadı, Yapımcı: Temel KARAMAHMUT, Turgut DEMÄ°RAÄž, Yönetmen:  Necati Kemal ÇAKIÅž, Senaryo: Fikret ARIT Görüntü Yönetmeni: Menasi Filmeridis, Oyuncular: Kenan ARTUN Neriman KÖKSAL Oya SENSEV Temel KARAMAHMUT, Feridun ÇÖLGEÇEN, Atıf KAPTAN, Gani TURANLI,  Leyla NÄ°L,Yapım Yılı: 1955, Tür: Dram, Teknik Özellikleri: 35 mm, siyah-beyaz

 

-Kronolojik Türk Sinema Tarihi (1914-1988) , Agah ÖZGÜÇ, Ä°stanbul.1988 

-Türk Sineması Tarihi (1896-1960), Nijat ÖZÖN,  Ankara.2010

 

(4) KandilliÂ’de Çamlı ve AlacaaÄŸzı yörelerinde “Halil PaÅŸa (Halil PaÅŸa Veresesi)” ve  Â“Mahmut Zade Halil (Kara Mahmut Zade Halil ve Şüreksası) adlı  214, 364 ve 372 NoÂ’lu kömür üretim ocakları sahibi ve iÅŸletmecesi  KaramahmutoÄŸullarıdır.

Bknz:

- Osmanlı Devri Kastamonu Vilayeti Salnamelerinde Bolu SancağıHz.H.BİRGÖREN,BAM, Ankara.2008

- Kastamonu ve Bolu Salnamelerinde EreÄŸli (1861916), Hz.Sadun DURAN, 2014

- Cumhuriyetin On yılında Zonguldak ve Maden Kömürü Havzası, Zonguldak Ticaret ve Sanayi Odası Yayını, Sanayi-i Nefise Matbaası,  

  Ä°stanbul 1933

(5) Temel Karamahmut  > Turgut ETÄ°NGU, Ses Mecmuası, Ä°stanbul,  26.Ocak.1963

(6) Feyz/Feyiz: Manevi haz, mutluluk, iç huzuru; verimlilik,gürlük, olgunluk, berket; artma, çoÄŸalma; ilerleme, kültürel geliÅŸme;